Cezalar ağır olacak
Yeni düzenleme manipülatif çevrim içi uygulamalarla mücadele etmeyi, fiyat şeffaflığını artırmayı ve özellikle çocuklara yönelik korumayı güçlendirmeyi amaçlıyor. AB Komisyonu Başkan Yardımcısı ve Teknolojiden Sorumlu Üyesi Henna Virkkunen, tüketicilerin tercihlerini çarpıtan, onları baskı altında bırakan ve bilinçli karar verme yetilerini zayıflatan yeni haksız ticari uygulamalarla mücadele ettiklerini belirtti.
Avrupa Komisyonu, yeni kuralların tüketicilere yılda 13,7 milyar euroya kadar ekonomik fayda sağlayabileceğini öngörüyor. Komisyonun etki değerlendirmesine göre düzenleme, 2025-2035 döneminde tüketicileri toplam 88,4 milyar euroluk mali kayıptan koruyabilir. Haksız uygulamalar nedeniyle kaybedilen zaman da hesaba katıldığında yıllık faydanın 13,7 milyar euroya ulaşması bekleniyor. İşletmelerin ise düzenleme nedeniyle yılda yaklaşık 678 milyon euro ek maliyet üstleneceği tahmin ediliyor.
Dijital Adalet Yasası kapsamında kuralları ihlal ettiği tespit edilen şirketlere, büyük ölçekli vakalarda yıllık küresel cirolarının yüzde 6'sına kadar para cezası verilebilecek.
Mevcut AB düzenlemelerinden Dijital Hizmetler Yasası'nda (DSA) da yüzde 6 caza uygulanabiliyor. Dijital Piyasalar Yasası (DMA) ise ihlallerde yüzde 10'a, tekrarlanan ihlallerde yüzde 20'ye kadar ceza öngörüyor.
Loot box ve bağımlılık yaratan tasarımlar hedefte
Dijital Adalet Yasası, kullanıcıları belirli davranışlara yönlendirmek için kullanılan manipülatif tasarım tekniklerini yasaklamayı öngörüyor. Örneğin bir ürünün gerçekte olduğundan daha az sayıda kaldığı izlenimini yaratan sahte stok uyarıları bu kapsamda değerlendirilecek.
Düzenleme, kullanıcıların bağımlılık yaratan özellikleri devre dışı bırakabilmesine de imkan tanıyacak. Sonsuz kaydırma, otomatik video oynatma ve kullanıcıları sürekli etkileşime çağıran bildirimler bu kapsamda ele alınacak. Üstelik kısıtlamalar yalnızca sosyal medya ve oyunlarla sınırlı kalmayacak. Yapay zeka arkadaşları (AI companions) ve genel amaçlı sohbet botları da düzenlemenin kapsamına girecek.
Oyun sektöründe ise kullanıcıları daha fazla harcamaya teşvik eden uygulamalara yönelik kısıtlamalar getirilecek. Özellikle çocukların kumar benzeri mekaniklerle karşılaşmasının önüne geçilmesi hedefleniyor. Pay-to-win (kazanmak için ödeme) ve pay-to-progress (ilerlemek için ödeme) gibi sistemlerin reşit olmayan kullanıcılara sunulması kısıtlanacak. Ganimet kutuları (loot boxes) ve FIFA Ultimate Team paketlerinde kullanılan şans mekanikleri bu kapsamda değerlendirilen uygulamalar arasında bulunuyor.
Ancak düzenleme yetişkin oyunculara aynı kısıtlamaları getirmiyor. Mevcut teklife göre yetişkinlere yönelik ganimet kutuları ve seri ödül mekanizmalarının kullanılmasına izin verilmeye devam edilecek. Dolayısıyla düzenlemenin oyun sektörüne yönelik en önemli kısıtlamaları çocukların korunmasına odaklanıyor.
Influencer’lar ve kişiselleştirilmiş fiyatlar denetlenecek
Abonelik iptalleri kolaylaşacak
Dijital abonelikler ve çevrim içi sözleşmeler için de yeni yükümlülükler getirilecek. Kullanıcıların aboneliklerini ve dijital hizmet sözleşmelerini iptal etmesi kolaylaştırılacak. Şirketler, otomatik yenileme tarihleri ve ücretsiz deneme sürelerinin sona ermesi yaklaşırken tüketicilere hatırlatma yapmak zorunda kalacak. Ücretsiz denemelerin ücretli aboneliğe dönüşmesinden önce kullanıcıların bilgilendirilmesi ve otomatik yenilemelerin bilinçli tercihe dayanması da hedefleniyor.
Fiyatlandırma konusunda da daha fazla şeffaflık sağlanması hedefleniyor. Özellikle dinamik fiyatlandırma ve uygulama içi sanal para birimleriyle gerçekleştirilen alışverişlerde tüketicilerin ödeyecekleri tutarı açıkça görebilmesi gerekecek.
Robot müşteri temsilcileri de odakta
Dijital Adalet Yasası, müşteri hizmetlerinde kullanılan yapay zeka sistemlerini de kapsıyor. Tüketicilere ihtiyaç duyduklarında bir insan müşteri temsilcisiyle iletişim kurma hakkı tanınacak.
Ayrıca alışveriş işlemlerini kullanıcı adına gerçekleştiren yapay zeka temsilcilerinin (AI agents) kullanımına ilişkin hakların ve sorumlulukların açıkça belirlenmesi gerekecek.
Teklifin kapsamı YouTube, TikTok ve Meta platformlarında kullanıcıları daha uzun süre içerik tüketmeye yönlendiren algoritmalardan Duolingo gibi uygulamaların sürekli etkileşim çağrılarına kadar geniş bir dijital ekosistemi etkileyebilir. Yapay zeka sohbet botlarının tasarımı da yeni kurallardan etkilenebilecek.
Denetimler artacak
AB, Tüketicinin Korunması İşbirliği Yönetmeliği'ni de güncelleyerek Avrupa Komisyonu'nun birden fazla ülkedeki tüketicileri etkileyen büyük ölçekli ihlalleri doğrudan soruşturmasının önünü açacak. Değişiklik, sınır ötesi denetimlerin ve para cezalarının uygulanmasında ülkeler arasındaki koordinasyonu da güçlendirecek. Yeni düzenlemeler, AB'nin Dijital Hizmetler Yasası (DSA), Dijital Piyasalar Yasası (DMA), Yapay Zeka Yasası (AI Act) ve Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) gibi mevcut mevzuatını tamamlayacak. Ayrıca AB dışındaki şirketlerin, yetkili makamlarla iletişim kurabilmek için Birlik içerisinde yasal temsilci ataması gerekecek.
Dijital Adalet Yasası henüz yürürlüğe girmiş değil. Teklifin yasalaşabilmesi için Avrupa Parlamentosu ve AB üyesi ülkelerin hükümetleri tarafından incelenmesi gerekiyor. Bu süreçte mevcut hükümler değiştirilebilir veya tamamen çıkarılabilir.
