Dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen uzun COVID (long COVID) vakalarında sıkça görülen kronik yorgunluk, motivasyon kaybı ve zihinsel bulanıklığın arkasındaki biyolojik mekanizma belirginleşiyor.
İçerikten Görseller
Kanada Bağımlılık ve Ruh Sağlığı Merkezi (CAMH) araştırmacıları önderliğinde yürütülen yeni bir beyin görüntüleme çalışması, uzun COVID’in beyindeki dopamin salgılayan nöronlara zarar verdiğine dair bugüne kadarki en güçlü kanıtları sundu. eBioMedicine dergisinde yayımlanan bulgular, virüsün beyindeki etkilerini açıklarken yeni tedavi yöntemlerinin de önünü açıyor.
Dopamin sisteminde hasara yol açıyor
Araştırmacılar, pozitron emisyon tomografisi (PET) taramaları kullanarak uzun COVID hastalarının beyinlerindeki dopamin nöronlarının durumunu inceledi ve sağlıklı bireylerle karşılaştırdı. Çalışma sonucunda, beynin motivasyon, hareket ve düşünme süreçlerini düzenleyen "striatum" bölgesinde dopamin sinir uçlarının yoğunluğunda belirgin bir düşüş tespit edildi.
Dopamin sistemindeki bu kayıp, hastaların yaşadığı farklı semptomlarla da doğrudan eşleşti:
Çalışmanın kıdemli yazarı Dr. Jeffrey Meyer, elde edilen bulguların uzun COVID’in en azından kısmen beynin dopamin sistemindeki bir bozukluktan kaynaklandığını net biçimde ortaya koyduğunu belirtti.
Beyin iltihabından nöron hasarına
Yeni araştırma, aynı ekibin daha önce gerçekleştirdiği ve uzun COVID hastalarında yüksek düzeyde beyin iltihabı (inflamasyon) tespit ettiği çalışmanın üzerine inşa edildi. İltihaplanmanın özellikle dopamin nöronlarının yoğun olduğu alanlarda kümelendiği görülmüştü. Son çalışma ise bu iltihabın hücresel düzeyde dopamin nöronlarına zarar verdiğini doğruladı.
Süregelen beyin iltihabı ile dopamin sistemi hasarı arasındaki bu doğrudan bağ, uzun COVID hastalarının biyolojik olarak yaşadığı yıkımı açıklığa kavuştururken hastalar için de önemli bir doğrulama niteliği taşıyor.
Bugüne kadar yapılan araştırmaların büyük bölümü bağışıklık sistemi ve iltihaplanmaya odaklanırken, doğrudan dopamin nöronlarını hedef alan klinik çalışmalar oldukça sınırlı kalmıştı. Bu bulgular ışığında araştırmacılar, dopamin fonksiyonunu artıran veya dopamin metabolizmasını düzenleyen mevcut ilaçların uzun COVID tedavisinde kullanılabileceğini öngörüyor. Araştırma ekibi, dopamin aktivitesini düzenleyerek hafıza, motivasyon ve yorgunluk belirtilerini iyileştirmeyi hedefleyen yeni bir klinik deney sürecini önümüzdeki aylarda başlatmayı planlıyor.
