Çekya'da Başbakan Andrej Babiš liderliğindeki hükümetin kamu yayıncılığına yönelik finansman değişikliği planı tepkilere neden oldu.
Çek Televizyonu (ČT) ve Çek Radyosu (ČRo) çalışanları, önerilen düzenlemelerin yayın kuruluşlarını siyasi baskıya açık hale getireceğini belirterek 3 Kasım Salı günü bir günlük iş bırakma eylemi başlattı.
Grev nedeniyle yayınlarda kısıtlamaya gidilirken kamu televizyonunun 24 saat haber yayını yapan kanalında karartılmış haber merkezi görüntüleri ekrana yansıtıldı. Siyah kıyafetler giyen sunucular, haberleri alışılmışın dışında, önceden hazırlanmış metinlerden okudu.
Sanatçılar ve öğrencilerin destek verdiği protestoların öğleden sonra da devam etmesi planlandı.
Milyarder Başbakan Andrej Babiš'in liderliğindeki popülist hükümet, aşırı sağcı SPD ve Avrupa Birliği karşıtı Motorists partisinin desteğiyle kamu yayıncılığının finansman sistemini değiştirmeyi hedefliyor.
Koalisyon, kamu televizyonu ve radyosunun temel gelir kaynağını oluşturan, hanelerden aylık 205 Çek korunası (yaklaşık 9,43 dolar) tutarında alınan yayın ücretini kaldırmak istiyor.
Yeni düzenlemeye göre kamu yayıncılarının finansmanı doğrudan devlet bütçesinden sağlanacak.
Hükümet, değişikliğin vatandaşların üzerindeki mali yükü azaltmayı amaçladığını savunurken çalışanlar ve muhalefet, bütçe kontrolünün siyasi iktidarın eline geçmesinin yayın bağımsızlığını zedeleyeceğini belirtiyor.
"HÜKÜMETE YAYINLARA MÜDAHALE ETME ARAÇLARI VERECEK"
Grev komitesinde yer alan Çek Televizyonu muhabiri Jan Molacek, düzenlemenin kamu yayıncılarının editoryal bağımsızlığını tehlikeye atacağını söyledi.
Molacek, "Bu teklif kabul edilirse hükümet koalisyonuna her iki kamu yayın kuruluşunun içeriklerine siyasi müdahalede bulunabilecek araçlar sağlayacak" dedi.
Finansman sisteminin değiştirilmesinin tamamen imkânsız olmadığını belirten Molacek, bunun kapsamlı bir kamuoyu tartışmasının ardından ve siyasi müdahaleyi önleyecek yasal güvencelerle yapılması gerektiğini vurguladı.
Eleştirmenler, kamu yayıncılarının doğrudan izleyici ve dinleyiciler tarafından finanse edilmesi sisteminin kaldırılmasının, kuruluşların bütçelerini hükümetin siyasi kararlarına bağımlı hale getireceği görüşünde.
Hükümetin hazırladığı düzenleme, finansman yönteminin değiştirilmesinin yanı sıra kamu yayıncılarının bütçelerinde yüzde 15 kesinti yapılmasını da içeriyor.
Kesintinin hayata geçirilmesi halinde Çek Televizyonu'nun nominal bütçesi 2008, Çek Radyosu'nun bütçesi ise 2005 seviyesine gerileyecek.
Kamu yayın kuruluşları, söz konusu kesintilerin mali açıdan sürdürülemez olduğunu ve yayın faaliyetlerini ciddi biçimde etkileyeceğini savunuyor.
Reuters Enstitüsü'nün 2025 yılında yaptığı araştırmaya göre Çek Televizyonu ve Çek Radyosu, ülkede en fazla takip edilen ve en çok güven duyulan haber kaynakları arasında yer alıyor.
MUHALEFETTEN MACARİSTAN BENZETMESİ
Muhalefet partileri, hükümetin kamu yayıncılığına yönelik girişimini Macaristan'da Viktor Orbán yönetimi döneminde uygulanan medya politikalarına benzetti.
Orbán döneminde Macaristan'da hükümet yanlısı medya kuruluşlarının ağırlığının arttığına dikkat çeken muhalefet, benzer bir sürecin Çekya'da da yaşanabileceği uyarısında bulundu.
Babiš'in müttefiklerinden biri olan Orbán'ın medya politikaları, Avrupa'da basın özgürlüğü ve medya çoğulculuğu açısından uzun süredir tartışma konusu oluyor.
Öte yandan Çekya'daki hükümet koalisyonu, geçmişte hem özel medya kuruluşlarını hem de kamu yayıncılarını taraflı habercilik yapmakla suçlamıştı.
Tartışmalı düzenleme, geçen ay hükümet partileri tarafından cuma günü beklenmedik biçimde parlamentoya sunuldu.
Muhalefetin görüşme ve tartışma süresinin sınırlandırıldığını savunduğu süreçte teklif, cumartesi sabahının erken saatlerinde yapılan oylamayla ilk aşamayı geçti.
Düzenlemenin yasalaşabilmesi için parlamentoda yeniden görüşülmesi gerekiyor.
BAŞBAKAN BABİŠ: KAMU MEDYASINI KONTROL ALTINA ALMAK İSTEMİYORUZ
Başbakan Andrej Babiš ise hükümete yönelik eleştirileri reddetti.
Pazartesi günü yaptığı açıklamada kamu yayıncılığının finansman sistemini değiştirme sözünü yerine getirdiklerini belirten Babiš, amaçlarının vatandaşların mali yükünü hafifletmek olduğunu söyledi.
Babiš, "Burada demokrasi üzerine bir mücadele yok. Kimse kamu medyasını ele geçirmek veya devlet kontrolü altına almak istemiyor" ifadelerini kullandı.
Başbakan, parlamentodaki görüşmeler sırasında yasa teklifinde değişiklik yapılabileceğini de belirtti.
Ancak çalışanlar ve muhalefet, kamu yayıncılarının finansmanının hükümetin yıllık bütçe kararlarına bağlanmasının uzun vadede siyasi müdahalelere zemin hazırlayabileceği uyarısında bulunuyor.
