Elektrikte yenilenebilir üretim küreselde nükleeri geçti

Hamide HANGÜL

Yenilenebilir kaynakla­ra ilgi ve yatırım artar­ken, güneş ve rüzgar­dan sağlanan elektrik ener­jisi, 2025 yılında nükleerin önüne geçti. Küresel tanıtı­mı İstanbul’da yapılan Dün­ya Nükleer Endüstrisi Du­rum Raporu 2026’ya göre, ge­çen yıl güneş enerjisi, küresel ölçekte ilk kez nükleer reak­törlerden daha fazla elekt­rik üretti.

Rüzgar enerjisi de hesaba katıldığında, yeni­lenebilir kaynaklardan top­lam elektrik üretimi nükle­er santrallerin üretiminin iki katını aştı. Rapora göre, nük­leer enerjiden elektrik üreti­mi yüzde 1,1 artarken, güneş enerjisinden üretim yüzde 30, rüzgârdan yüzde 8 arttı. Böylelikle nükleerin küresel elektrik üretimindeki payı, 2025 yılında yüzde 0,14 pu­an düşüşle yüzde 9’dan yüzde 8,8’e geriledi. Bu, son 45 yılın en düşük seviyesi ve 1996’da­ki yüzde 17,5’lik zirvenin yak­laşık yarısına denk geldi.

Kapananlar, açılanlardan fazla

Japonya Temsilciler Mec­lisi Üyesi ve eski Dışişleri Ba­kanı Taro Kono tarafından ön sözü kaleme alınan rapora gö­re, sektörün genel bir büyüme trendinde olmadığı, sadece Çin’in yatırımların sektörde etkili olduğu görüldü. Küresel nükleer kapasitesi hafifçe ge­rilerken, 2025 yılında kapa­tılan eski reaktör sayısı, dev­reye alınanları geçti. Rapora göre, 2025 yılında dünya ge­nelinde yalnızca 4 yeni reak­tör şebekeye bağlanırken, 7 reaktör kalıcı olarak kapatıldı ve küresel net bakiye yılı eksi­de tamamladı. Geçen yıl dün­yadaki üretim yüzde 1,1 artar­ken, Çin’de ise yüzde 7,8 arttı.

1977’deki 234’lük zirvenin altında

Son 20 yılda ise 104 reaktör devreye alınırken 106 reak­tör kapatıldı. Devreye alınan reaktörlerin yarıdan fazla­sı Çin’de açıldı. Çin hariç tu­tulduğunda dünya genelinde­ki nükleer reaktörlerde geri­leme kaydedildi. Rapora göre, tüm dünyada 2026 yılı ortası itibarıyla inşa edilen 73 reak­törün yüzde 50’sinden fazlası Çin’de yer alırken, Çin dışın­daki 36 reaktörlük inşaat hac­mi, 1977’deki 234 reaktörlük zirvenin ve hatta 1960 öncesi dönemin bile gerisinde kaldı.

En yüksek yaş ortalaması ABD’de

Rapor, mevcut nükleer sant­rallerin yaş ortalamasının bü­yüdüğünü de ortaya koydu. Bu­na göre, 1984’ten bu yana artan işletmedeki nükleer santralle­rin ortalama yaşı, 2026 ortası itibarıyla 32,9 yıl olarak kay­dedildi. ABD, nükleerde 44 yıl­la en yüksek yaş ortalamasına olurken, bu ülkeyi Fransa 40, Rusya 30, Güney Kore 25 yılla izledi.

Rapora göre, 1 Temmuz 2026 itibarıyla, uzun süreli ke­sintiler hariç tutulduğunda 31 ülkede toplam 411 reaktörün işletmede olduğu belirtildi. İş­letmedeki kurulu güç ise 2025 yılı sonunda, 2024’e kıyasla 0,5 GW’lık ufak bir düşüşle 368,6 GW seviyesinde gerçekleşti. Küresel nükleer enerji üretimi yüzde 1,1 artarak 2.703 net te­ravatsaatlik (TWh veya milyar kilovatsaat) elektrik üretimi­ne ulaşırken, bunun önemli bir kısmı Çin’den geldi.

Toplantıda konuşan Rapo­run Koordinatörü ve Yayıncı­sı Mycle Schneider, nükleer sektörün durumuna ilişkin al­gı ile sektörün gerçekleri ara­sındaki uçurum dikkat çekici olduğunu vurguladı. Schnei­der, sözlerini şöyle sürdürdü: “Nükleer enerji programını önemli ölçüde genişleten tek ülke olan Çin, geçtiğimiz yıl nükleer enerji kapasitesin­deki artışın 120 katı kadar ye­ni güneş enerjisi kapasitesini devreye aldı.

Dünya nüfusu­nun üçte birini oluşturan Çin ve Hindistan’ın her biri, bu­gün nükleer santrallerden el­de ettikleri elektriğin beş ka­tından fazlasını rüzgâr ve gü­neş enerjisinden üretiyor.” Dünya genelinde devreye alı­nan reaktör sayısından daha fazla reaktörün, 2025 yılında kapatıldığına işaret eden Sch­neider, “Toplam işletme ka­pasitesi de bir miktar azaldı. Küresel nükleer enerji üreti­mi, Çin’de kaydedilen yüzde 7,6’lık artış sayesinde sınırlı ölçüde yükselirken, Çin dışın­daki ülkelerde geriledi. 2025 yılında 12 yeni reaktörün in­şasına başlandı; bunların do­kuzu Çin’de, ikisi ise Rusya’da bulunuyor” dedi.

Üretim maliyeti GES ve RES’ten çok fazla

Schneider, dünyada 73 nükleer santralin yapımının sürdüğünü, geçmiş verilere bakıldığında inşaat süresinin yaklaşık 10 yıllık bir zaman aldığına işaret etti. Söz konusu reaktörlerin yapım maliyetini yönelik bir soru üzerine Schinder, “Batılı ülkelerdeki örneklere bakıldığında, nükleer santralden elektrik üretim maliyeti, güneş ve rüzgara göre kat ve kat fazla. Bir megavat (MW) nükleer, 1 MW güneş ve rüzgara göre belki daha fazla elektrik üretebilir ancak, 1 MW’da elektrik üretim maliyeti güneş ve rüzgarda çok daha düşükken, nükleerde kat ve kat fazla” yanıtını verdi.

Rusya’ya yaptırımlar projeleri geciktirdi

Küresel nükleer ve yenilenebilir enerji eğilimleri

-Çin’in temiz enerji yatırımları: Nükleer enerjisini genişleten tek ülke olan Çin, geçen yıl nükleer kapasite artışının 120 katı kadar yeni güneş enerjisi kapasitesini devreye aldı.

-Rüzgâr ve güneşin üstünlüğü: Dünya nüfusunun üçte birini oluşturan Çin ve Hindistan, rüzgâr ve güneşten nükleere kıyasla 5 katından fazla elektrik üretiyor.

-Reaktör sayıları ve kapasite: 2025 yılında dünya genelinde kapatılan reaktör sayısı, devreye alınanları aştı ve toplam işletme kapasitesi geriledi.

-Üretim eğilimleri: Küresel nükleer enerji üretimi Çin’deki %7,6’lık artışla sınırlı oranda yükselirken, Çin dışındaki ülkelerde düşüş yaşandı.

-Yeni inşaatlar: 2025’te inşasına başlanan 12 yeni reaktörün 9’u Çin’de, 2’si Rusya’da yer alıyor.

Ülkelerde nükleer santrallerin ortalama yaşı

FRANSA: 40

G. KORE: 25