Yer üstündeki kapsülleme tesisi ile yer altındaki depolama alanını bir araya getiren proje, kullanılmış nükleer yakıtların geçici depolama alanlarından çıkarılarak uzun vadeli bir çözümle yönetilmesini amaçlıyor. Tesisin tasarımı, nükleer atıkların 100 bin yılı aşan süre boyunca çevreden izole edilmesini hedefleyen çok katmanlı bir güvenlik sistemine dayanıyor.
Sistem kapsamında Olkiluoto ve Loviisa nükleer santrallerinden çıkarılan kullanılmış yakıt çubukları, korozyona dayanıklı kalın bakır kapsüllerin içine yerleştirilecek. Bu kapsüller daha sonra yer altındaki özel yuvalara indirilecek ve etrafları suyu emerek şişen bentonit kiliyle doldurulacak. Kil tabakası, radyoaktif maddelerin hareketini sınırlandırırken kapsüllerin çevresindeki koruyucu bariyerlerden birini oluşturacak.
Onkalo'nun toplamda yaklaşık 6.500 ton uranyum içeren kullanılmış nükleer yakıtı depolayabilecek kapasiteye sahip olması planlanıyor. Bu miktar yaklaşık 3.300 kapsüle karşılık geliyor. Tesis tam kapasiteyle çalışmaya başladığında yılda 60'a kadar kapsülün yer altına yerleştirilmesi öngörülüyor.
İşletme lisansı 2070 yılına kadar geçerli
Proje için verilen işletme lisansı, Finlandiya'nın Radyasyon ve Nükleer Güvenlik Kurumu'nun (STUK) 4 Ağustos 2026 tarihinde yayımladığı güvenlik değerlendirmesinin ardından geldi. Bununla birlikte lisansın verilmesi, tesisin ticari işletmeye hemen başladığı anlamına gelmiyor.
Onkalo'da son devreye alma ve test çalışmaları devam ediyor. Ticari faaliyetlerin başlaması için STUK'un işletme öncesi denetimini tamamlaması gerekiyor. Denetimin ne zaman sonuçlanacağı ise henüz açıklanmadı. 2070 yılına kadar geçerli olacak lisans kapsamında Posiva'nın her 10 yılda bir düzenli güvenlik değerlendirmeleri sunması da gerekecek.
Yaklaşık 1,16 milyar dolarlık yatırımla hayata geçirilen proje üzerinde 22 yıldır çalışılıyor. Planlamaya göre tesisin yer altındaki tüm tünelleri 2120'li yıllara kadar doldurulacak ve kapatılacak. Ardından tesisin devletin sorumluluğuna devredilmesi öngörülüyor.
Atıkların radyoaktivitesinin doğal uranyum cevherinin seviyelerine gerilemesinin yaklaşık 100 bin yıllık bir zaman alacağı belirtiliyor. Bu nedenle tesisin uzun vadeli güvenliği, yalnızca depolama kapsüllerine değil, tüm koruma katmanlarının binlerce yıl boyunca işlevini korumasına dayanıyor.
İsveç de benzer bir tesis inşa ediyor
Finlandiya, kullanılmış nükleer yakıtlar için kalıcı derin jeolojik depolama tesisini işletmeye hazırlayan ilk ülke konumuna geldi. İsveç de Forsmark bölgesinde benzer bir tesis inşa ediyor. İki ülkenin projeleri, bakır kapsüller ve şişebilen bentonit kili gibi koruma katmanlarına dayanan KBS-3 teknolojisini kullanıyor.
