Sermaye piyasası fonlarında yaşanan son gelişmeler, yatırımcıların fonlardan çıkış süreçleri ve piyasanın işleyişine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme getirdi. İstanbul Jeoekonomi Enstitüsü (İJE), gerçekleştirdiği dördüncü yuvarlak masa toplantısında fon piyasasının yalnızca büyüklüğünü değil; yönetişim, şeffaflık, likidite, değerleme ve yatırımcı koruması açısından nasıl daha dayanıklı hale getirilebileceğini ele aldı. Toplantının ardından hazırlanan çalışmayla FonTRust (Türkiye Fon Piyasası Güven ve Dayanıklılık Programı) kamuoyuna sunuldu.
İJE'nin yeni politika belgesinde, fon piyasasının Ağustos 2026 itibarıyla 10,969 trilyon liralık portföy büyüklüğüne ve 5,9 milyon yatırımcıya ulaştığı belirtilirken, tasfiye sürecinin daha şeffaf ve adil yürütülmesi için yeni adımlar önerildi. Bu kapsamda fon bazında Tasfiye ve Geri Kazanım Panosu yayınlanması, nakit ve yüksek likit varlıklardan kısmi-oransal ödeme takviminin açıklanması, illikit ve ihtilaflı varlıklar için bağımsız değer aralıkları oluşturulması ve kayıp türleriyle sorumluluk zincirinin ayrıştırılması istendi.
455 BİN YATIRIMCIYI İLGİLENDİRİYOR
Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) 17 Eylül 2026 tarihli kararlarıyla 7 portföy yönetim şirketine ait 131 fonun tasfiyesine karar verildi. Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) kayıtlarına göre söz konusu fonlarda 455 bin 758 tekil yatırımcı bulunuyor. İJE, bu sayının kesinleşmiş mağdur veya zarar sahibi sayısı olmadığını, tasfiye kapsamındaki fonlarda bulunan tekil yatırımcıları ifade ettiğini vurguladı. İJE'nin IJEBrief 004 çalışmasında, yaşanan gelişmeler yalnızca bir likidite veya tasfiye problemi olarak değerlendirilmedi. Çalışmada fon piyasasındaki sorunların likidite, değerleme, yönetişim ve çıkar çatışmaları ile kamusal güven boyutları bulunan çok katmanlı bir yapı taşıdığı belirtildi. Enstitü, piyasanın yeniden güven kazanması için yatırımcının neye yatırım yaptığını bilmesi, fon varlıklarının doğru değerlenmesi, çıkış koşullarının adil olması ve fonlarda biriken sermayenin üretken ekonomik kapasiteye yönelmesi gerektiğini bildirdi.
HEDEF FONLARI KÜÇÜLTMEK DEĞİL
İJE Başkanı Prof. Dr. Yusuf Dinç, FonTRust programının fon piyasasına yaklaşımını, güvenin yalnızca yatırımcının kazanç elde etmesi anlamına gelmediğini belirtti. Dinç, "Fon piyasasında güven, yatırımcının her zaman kazanması değildir. Güven; neye yatırım yaptığını bilmesi, gördüğü fiyatın ekonomik bir karşılığının bulunması, ihtiyaç duyduğunda adil koşullarda çıkabilmesi ve hukuka aykırı menfaatin sahibinde kalmamasıdır" dedi. Dinç, Türkiye'nin fon piyasasına ilişkin hedefinin küçülme değil, daha güvenilir bir yapı olması gerektiğini vurgulayarak, şunları kaydetti: "Türkiye'nin ihtiyacı fonları küçültmek değil; fonları daha doğru değerlenen, daha dayanıklı, daha şeffaf ve üretken sermaye kapasitesine dönüştüren bir yapıya kavuşturmaktır. Fonlar yalnızca finansal ürün değil, sermayenin yönünü belirleyen kurumlardır."
FonTRust kapsamında Adil Çıkış Protokolü, Fon Pasaportu, Güven Barometresi, Reform ve Uygulama Karnesi ile Türkiye Fon Güveni ve Sermayenin Yönü Raporu gibi ürünlerin geliştirilmesi planlanıyor. Programın herhangi bir fon için yatırım tavsiyesi, derecelendirme, güven sertifikası veya resmî onay üretmeyeceği; bağımsız araştırma, ölçüm, politika geliştirme ve uygulama takibi yürüteceği belirtildi.
Güven 4 kapıdan geçiyor
ÖNERİ SETİNDE NELER VAR?
İstanbul Jeoekonomi Enstitüsü'nün (İJE) FonTRust programı kapsamında geliştirdiği politika ve uygulama önerileri şöyle:
● Tasfiye kapsamındaki her fon için likit varlıkları, ihtilaflı portföyü, satışları, kısmi ödemeleri ve bir sonraki ödeme tarihini gösteren Tasfiye ve Geri Kazanım Panosu oluşturulması.
● Likit varlıkların bütün portföyün satışını beklemeden yatırımcılara eşit ve oransal biçimde dağıtılması.
● Normal piyasa zararı, yanlış satış, hatalı değerleme, likidite adaletsizliği ve hukuka aykırı menfaatin birbirinden ayrıldığı Kayıp Ayrıştırma Matrisi geliştirilmesi.
● Günlük satılamayan varlıkların günlük çıkış sözü vermesini engelleyen likidite-itfa eşleştirmesi kurulması.
● Nitelikli yatırımcı tanımının yalnız finansal varlık büyüklüğüne değil; bilgi, deneyim ve kayıp taşıma kapasitesine de bağlanması.
● Her fonun likidite, değerleme, yoğunlaşma, ilişkili taraf ve çıkış koşullarını sade biçimde gösteren FonTRust Fon Pasaportu hazırlanması.
● Ücretli fon tanıtımları, sosyal medya içerikleri ve finansal menfaat ilişkileri için şeffaf bir Dijital Tanıtım Sicili oluşturulması.
● Fonların üretim, teknoloji, ihracat, altyapı ve şirket ölçekleme üzerindeki etkisini takip eden Sermayenin Yönü ölçüm sisteminin kurulması.
