Küresel motorin piyasasında Rusya ve Çin kaynaklı arz kaybının ardından yeni bir gerilim başlığı ortaya çıktı. ABD yönetimi, yükselen fiyatları frenlemek amacıyla Avrupa’nın acil durum stoklarının devreye alınması için baskıyı artırdı.
Washington yönetiminin Fransa ve Almanya’ya ilettiği talep, Avrupa’dan altı aylık dönemde toplam 120 milyon varil motorinin piyasaya sürülmesini öngörüyor.
ABD yönetimi, küresel motorin fiyatlarındaki yükselişin önüne geçmek için Avrupa’nın acil durum rezervlerinin daha hızlı kullanılmasını istiyor. Avrupa tarafında ise kış öncesinde stratejik stokların ne ölçüde azaltılabileceği tartışılıyor.
Avrupa Komisyonu’nun son değerlendirmesine göre bölgede petrol ürünü arzı şimdilik istikrarlı olsa da motorin ve jet yakıtı fiyatları küresel piyasalardaki sıkışıklık nedeniyle yüksek seyrediyor. Avrupa’daki acil durum stokları ise halen yüksek seviyelerde bulunuyor.
ABD ihracat sınırlamasını da masaya koydu
Gerilimin asıl dikkat çeken tarafı ise ABD’nin Avrupa’ya yönelik motorin ihracatını sınırlama seçeneğini gündeme getirmesi.
ABD yönetiminin Fransa ve Almanya’ya, rezervlerin yeterince hızlı kullanıma açılmaması halinde Amerikan motorininin Avrupa’ya sevkiyatının kısıtlanabileceği mesajını verdiği belirtiliyor.
Böyle bir adım Avrupa açısından önemli bir risk oluşturabilir. Avrupa rafinerileri yüksek kapasiteyle çalışmasına rağmen bölge, motorin ihtiyacının bir bölümünü dışarıdan karşılıyor.
Küresel piyasanın karşı karşıya olduğu sorun yalnız Avrupa rezervleriyle sınırlı değil.
Rusya motorin ihracatına yönelik kısıtlamalarını sürdürürken Çin de yakıt ihracatını durdurdu. Böylece piyasanın önemli tedarikçilerinden iki ayrı kaynaktan gelen ürün miktarı aynı dönemde azaldı.
Avrupa’daki ticari stokların beş yıllık ortalamanın altında bulunması da piyasadaki hassasiyeti artırıyor. Avrupa Komisyonu, rafinerilerin yüksek kapasiteyle çalıştığını ancak motorin ve jet yakıtında küresel arzın sıkı kaldığını belirtiyor.
Avrupa açısından temel ikilem, fiyatları aşağı çekmek için rezervleri bugün kullanmakla kış dönemine yeterli güvenlik stoğuyla girmek arasında oluşuyor.
Avrupa Birliği ülkeleri enerji arzındaki kesintilere karşı acil petrol rezervi bulundurmak zorunda. Bu stoklar olağan ticari stoklardan farklı olarak ciddi arz kesintilerinde devreye sokulmak üzere tutuluyor.
Komisyonun son değerlendirmesinde Avrupa’da henüz doğrudan bir arz sorunu bulunmadığı, ancak sonbahar ve kış aylarında talep koşullarının piyasayı daha da sıkılaştırabileceği belirtilmişti.
Motorin petrolden ayrışıyor
Son dönemde enerji piyasasında dikkat yalnız ham petrol fiyatında değil, rafine ürünlerde oluşan fiyat farkında yoğunlaşıyor.
Avrupa’da motorin fiyatlarının sert biçimde yükselmesi, ABD’de de dizel fiyatlarının yüksek seviyelere çıkması dünya genelinde rafine ürün arzındaki sıkışıklığı daha görünür hale getirdi.
Bu nedenle ham petrol fiyatının tek başına gerilemesi motorin fiyatlarında aynı ölçüde düşüşü garanti etmiyor. Rafineri kapasitesi, bölgesel stoklar ve ihracat kısıtlamaları motorin fiyatlamasında giderek daha belirleyici hale geliyor.
Rusya’nın ihracat kısıtlamaları, Çin’in yakıt ihracatını durdurması ve Avrupa’nın rezervlerini ne ölçüde kullanacağına ilişkin belirsizlik aynı anda küresel piyasayı etkiliyor.
ABD’nin Avrupa’ya yönelik olası ihracat sınırlaması da gerçekleşmesi halinde mevcut arz dengesini daha hassas hale getirebilir.
Geniş çaplı bir rezerv kullanımı ise kısa vadede piyasaya ek motorin sağlayarak fiyat baskısını hafifletebilir. Bu nedenle Avrupa’nın vereceği yanıt önümüzdeki dönemde motorin fiyatlarının yönü açısından kritik hale geldi.
Türkiye için yeni fiyat riski
Türkiye açısından gelişmenin önemi doğrudan küresel motorin fiyatında yatıyor.
Motorinin uluslararası piyasalardaki fiyatının yükselmesi veya Avrupa’da arzın daha da sıkışması, Türkiye’de rafineri çıkış fiyatlarının hesaplandığı dış piyasa koşulları üzerinde yukarı yönlü baskı yaratabilir.
Bunun pompaya ne ölçüde ve ne zaman yansıyacağı ise uluslararası motorin fiyatının yanı sıra Brent petrol, döviz kuru ve vergi yapısındaki değişimlere bağlı olacak.
Dolayısıyla ABD ile Avrupa arasında başlayan rezerv tartışması Türkiye’de doğrudan bir fiyat artışı anlamına gelmiyor. Ancak küresel motorin maliyetleri açısından yeni bir risk başlığı oluşturuyor.
Şimdi gözler Avrupa ülkelerinin 120 milyon varillik talebe nasıl yanıt vereceğine çevrildi.
Avrupa’nın rezervleri piyasaya sürmesi küresel arzı geçici olarak rahatlatabilir. Buna karşılık stokların korunması ve ABD’nin ihracat sınırlamasına yönelmesi halinde mevcut sıkışıklığın daha da büyüme riski bulunuyor.
Avrupa Komisyonu petrol piyasasındaki gelişmeleri üye ülkelerle birlikte izlemeyi sürdürüyor. Bir sonraki Petrol Koordinasyon Grubu toplantısının 15 Ekim’de yapılması planlanıyor. Piyasa koşullarının daha hızlı bozulması halinde toplantının öne çekilmesi de mümkün.
