Otomatik şanzımanlı bir otomobilde vites değişimlerinin mümkün olduğunca yumuşak gerçekleşmesi beklenir. Buna rağmen hızlanırken, yavaşlarken veya D ve R konumları arasında geçiş yaparken zaman zaman vuruntuya benzeyen bir sarsıntı hissedebilirsiniz. Üstelik bunun sebebi her zaman doğrudan şanzımanın mekanik olarak arızalanması değildir.
İçerikten Görseller
Otomatik vites geçişlerinde sarsıntı, şanzıman tipine, aracın kilometresine ve sorunun hangi koşullarda ortaya çıktığına göre farklı şekilde değerlendirilebilir. Arızanın kaynağını anlamak için sarsıntının hangi viteste, motor soğukken mi sıcakken mi ve gaz verildiğinde mi yoksa yavaşlarken mi yaşandığına dikkat etmek gerekir.
Otomatik vites geçişlerinde neden sarsıntı olur?
Otomatik şanzımanın vites değiştirirken sarsıntı yapmasının tek bir nedeni yoktur. Geleneksel tork konvertörlü otomatik şanzımanlarda hidrolik basınç, solenoidler, valf gövdesi ve şanzıman yağı vites değişiminin karakterini doğrudan etkileyebilir. Bu parçalardan birinde sorun oluştuğunda geçiş normalden sert hissedilebilir.
Şanzıman yağının seviyesi ve durumu da kontrol edilmesi gereken noktalar arasında yer alır. Üreticinin belirlediği özellikleri karşılamayan, seviyesi uygun olmayan veya kullanım koşullarına bağlı olarak özelliğini kaybetmiş yağ, şanzımanın çalışma biçimini etkileyebilir. Burada her otomatik şanzımana aynı bakım yönteminin uygulanamayacağını belirtelim. Yağ tipi ve değişim prosedürü araç üreticisinin belirlediği şartlara göre farklılaşır.
Çift kavramalı şanzımanlarda ise kavrama aşınması, mekatronik sistem veya adaptasyonla ilgili problemler sarsıntının kaynağı olabilir. Düşük hızlarda ve ilk hareket sırasında hissedilen davranışlar da tork konvertörlü bir otomatik şanzımandan farklıdır.
Motor ve şanzıman takozlarındaki aşınmalar bile vites değişiminin normalden daha sert hissedilmesine yol açabilir. Yani kabinde hissedilen her vuruntu şanzımanın içindeki dişlilerde ciddi bir arıza olduğu anlamına gelmez.
Şanzıman yağı vites geçişlerini etkiler mi?
Otomatik şanzıman yağı yalnızca parçaların yağlanmasını sağlamaz. Geleneksel otomatik şanzımanlarda hidrolik sistemin çalışmasında da görev aldığı için yağın doğru özellikte ve uygun seviyede olması vites geçişleri açısından önem taşır.
Yağ seviyesi olması gerekenden düşükse sistemin ihtiyaç duyduğu hidrolik basınç etkilenebilir. Kaçak varsa yalnızca yağ eklemek de sorunu çözmez. Önce kaçağın kaynağının tespit edilmesi gerekir. Yağın durumundaki bozulma veya yanlış spesifikasyonda ürün kullanılması da şanzımanın çalışma karakterini değiştirebilir.
Fakat sarsıntı yaşayan her otomobile doğrudan “şanzıman yağını değiştirin” demek doğru değildir. Bazı şanzımanlarda yağ seviyesinin ölçülmesi bile belirli yağ sıcaklığında ve özel bir prosedürle gerçekleştirilir. Kullanılacak sıvının spesifikasyonu da modele göre değişebilir.
Şanzıman yağı yakın zamanda değiştirildikten sonra sarsıntı başladıysa kullanılan ürünün uygunluğu ve seviyenin doğru ayarlanıp ayarlanmadığı incelenebilir. Uzun süredir bakım görmeyen bir şanzımanda ise aracın bakım geçmişi bilinmeden gelişigüzel işlem yaptırmak yerine üreticinin bakım talimatlarına göre hareket etmek daha doğru olur.
Kısacası yağ, olası sebeplerden biridir ancak tek başına teşhis değildir.
Soğukken sarsıntılı vites geçişi normal mi?
Bazı otomatik şanzımanlar araç ilk çalıştırıldığında normal çalışma sıcaklığına ulaştıkları zamankinden farklı davranabilir. Şanzıman yağının sıcaklığı, motorun çalışma koşulları ve kontrol ünitesinin kullandığı stratejiler ilk kilometrelerde vites değişimlerinin biraz daha belirgin hissedilmesine yol açabilir.
Bu davranışın şiddeti şanzımanın tasarımına göre değişir. Çift kavramalı bir şanzımanın düşük hızdaki tepkisi ile tork konvertörlü otomatik şanzımanın tepkisi aynı değildir. Bu yüzden hafifçe hissedilen her geçişi arıza belirtisi olarak değerlendirmek doğru olmaz.
Asıl dikkat edilmesi gereken, davranışın daha önce nasıl olduğudur. Aynı otomobil yıllardır soğukken belirli şekilde vites değiştirirken son dönemde ciddi biçimde vuruntu yapmaya başladıysa yeni ortaya çıkan bir problem araştırılmalıdır. Araç ısındıktan sonra sorun tamamen kaybolsa bile belirgin ve tekrarlayan sert geçişler göz ardı edilmemeli.
Motor ve şanzıman sıcaklığı yükseldiğinde geçişlerin normale dönüp dönmediğini takip edebilirsiniz. Sarsıntıya gecikmeli vitese geçme, devirde beklenmedik yükselme veya gösterge panelinde şanzıman uyarısı eşlik ediyorsa konu yalnızca soğuk çalışma karakterinden ibaret olmayabilir.
D ve R konumuna alınca vuruntu neden olur?
Sarsıntı yalnızca araç hareket hâlindeyken vites yükseltirken yaşanmaz. Vites kolunu P veya N konumundan D ya da R'ye aldığınızda otomobilin belirgin şekilde silkelenmesi de sık karşılaşılan şikâyetlerden biridir.
Hafif bir yük aktarımının hissedilmesi bazı araçlarda normal olabilir. Ancak sert bir vuruntu, uzun bir beklemenin ardından aniden kavrama veya her geçişte aracın güçlü biçimde öne ya da arkaya silkelenmesi incelenmesi gereken bir davranıştır.
Bu durumda şanzımanın kavrama ve hidrolik kontrol sistemlerinin yanı sıra motor ve şanzıman takozları da kontrol edilebilir. Takozlar güç aktarma organlarının hareketini sınırlar ve oluşan titreşimin kabine ulaşmasını azaltır. Aşındıklarında normal bir yük değişimi bile sürücü tarafından çok daha sert hissedilebilir.
Rölanti devrinin olması gerekenden yüksek olması da D veya R konumuna geçerken hissedilen darbeyi artırabilir. Dolayısıyla sorun yalnızca şanzıman üzerinden değerlendirilmemeli, motorun çalışma durumu da hesaba katılmalıdır.
Aracı D'den R'ye veya R'den D'ye geçirirken tamamen durmasını beklemek de doğru kullanım açısından önemlidir. Araç hâlâ hareket ederken ters yöndeki sürüş konumunu seçmek aktarma organlarına gereksiz yük bindirebilir.
Sarsıntılı vites geçişinde ne zaman servise gidilmeli?
Aracın karakterinde yeni ortaya çıkan ve giderek şiddetlenen sarsıntılar kontrolü ertelememek için yeterli bir sebeptir. Sert geçişe şanzımanın vitese geç tepki vermesi, motor devrinin yükselmesine rağmen aracın beklenen şekilde hızlanmaması veya gösterge panelinde arıza uyarısı eşlik ediyorsa profesyonel teşhis gerekir.
Serviste ilk aşamada arıza kodları okunabilir ve şanzıman kontrol ünitesindeki veriler incelenebilir. Yağ seviyesi ve durumu, kaçaklar, motor ile şanzıman takozları ve ilgili elektrik bağlantıları da sorunun türüne göre kontrol edilir. Gerektiğinde araç test sürüşüne çıkarılarak sarsıntının hangi koşullarda oluştuğu gözlemlenir.
Modern otomatik şanzımanlarda elektronik kontrolün payı büyük olduğu için mekanik parçaları sökmeye başlamadan önce doğru teşhis yapılması ciddi masrafların önüne geçebilir. Bazı durumlarda sorun sensör, yazılım veya adaptasyonla ilişkiliyken bazı araçlarda kavrama, valf gövdesi ya da şanzımanın iç parçalarıyla ilgili bir arıza bulunabilir.
Bir sabah hafifçe hissettiğiniz tek bir vites değişimi şanzımanın bittiğini göstermez. Fakat her gün aynı viteste gelen sert darbe, gecikmeli kavrama veya giderek artan sarsıntı aracın size verdiği bir işarettir. Sorunu erken teşhis ettirmek, küçük bir problemin daha pahalı bir onarıma dönüşmesini engelleyebilir.
