Piyasa bozucu eylem yapanlara ödeme yok

Ferit PARLAK

Tasfiyesine Karar Veri­len Bazı Yatırım Fonları Hakkında Kanun Tekli­fi, TBMM Plan ve Bütçe Komis­yonunda kabul edildi. Düzenle­meyle yatırımcılara 1 milyon li­raya kadar ara ödeme yapılması, fonlardan hukuka aykırı yollarda çıkarılan varlıkların geri alınma­sı ve oluşan zararların sorumlu­lardan tahsil edilmesi öngörülü­yor.

Teklife göre, Sermaye Piya­sası Kanunu'nun "piyasa bozucu eylemler", "bilgi suistimali", "pi­yasa dolandırıcılığı" başlıklı hü­kümlerinde düzenlenen fiillerin, Kurulun 17 Eylül 2026 tarihli ka­rarlarıyla tasfiyesine karar veri­len fonlar tarafından işlenmesi veya bu fonlarla birlikte hareket edilmesi ya da fonların iştirakiyle işlenmesi halinde bu fiilleri işle­diği veya bu fonlarla birlikte ha­reket ettiği Kurulca tespit edilen kişi ve kurumlara, Kurulun sözü edilen tarihli kararları uyarınca tasfiyesine karar verilen fonların tasfiye ve geri kazanım hesabın­dan ödeme yapılmayacak.

Görevden ayrılmak, sorumluluğu kaldırmayacak…

Komisyonda kabul edilen tek­lifte, "Fon malvarlığından mev­zuata aykırı çıkarılan değerler ve şahsi sorumluluk" başlıklı hü­kümle fon malvarlığından hu­kuka aykırı çıkarılan değerlerin kapsamı ve bu nedenle doğan za­rara veya kayba yönelik sorumlu­luk da düzenlendi.

Buna göre, fon malvarlığından mevzuata aykırı olarak veya mev­zuata şeklen uygun olsa dahi fo­nun menfaatine uygun gerçek bir ekonomik amacı bulunmaksızın, karşılıksız veya muvazaalı işlem­lerle kredi, borç, avans, teminat, devir, temlik, alım, satım, repo, ters repo veya benzeri işlem ve sözleşmeler yoluyla ilişkili taraf­lar, hakim ortaklar, yöneticiler, bunların doğrudan veya dolaylı kontrol ettikleri kişiler yahut di­ğer üçüncü kişiler lehine çıkarı­lan veya aktarılan para, sermaye piyasası aracı, mal, hak ve alacak­lar ile bunların yerine geçen veya değerlendirilmesi suretiyle elde edilen değerler fon malvarlığın­dan hukuka aykırı çıkarılmış de­ğer addedilerek fon zarara veya kayba uğratılmış sayılacak. Za­rar veya kayıptan öncelikle fonun kurucusu ve/veya yöneticisi olan portföy yönetim şirketi sorum­lu olacak. Bu tutarın portföy yö­netim şirketinden tamamen veya kısmen tahsil edilememesi veya edilemeyeceğinin açıkça belli ol­ması halinde, fonun zarara veya kayba uğratılmasında sorumlu­luğu Kurulca belirlenen gerçek ve tüzel kişiler ile bu kişilerle birlik­te hareket ettiği tespit edilenler, şahsen sorumlu olacak.

Bu hüküm kapsamındaki kişi­lerin görevlerinden ayrılmış ol­maları, görev yaptıkları veya yö­netim ya da kontrolü ellerinde bulundurdukları dönemde ger­çekleştirilen işlem ve kararlar­dan doğan sorumluluklarını or­tadan kaldırmayacak.

En yüksek ekonomik değer için özen gösterilecek

Tasfiye ile görevli kuruluşlar, yatırımcı menfaatini, ilgili varlı­ğın piyasa koşullarını ve fon port­föy yapılarını, fon varlıklarının korunmasını ve fon pay sahiple­rinin ortak menfaatini gözeterek mümkün olan en yüksek ekono­mik değerin elde edilmesi ama­cıyla gerekli özeni gösterecek.

Borsada oluşan fiyatın ilgili varlığın gerçek değerini yansıt­madığının veya tasfiyeyi gecik­tireceğinin Kurulca belirlendiği hallerde, tasfiye işlemlerinde ge­ri alım, hakim ortağa satma hak­kı, toptan satış ve özel işlem bildi­rimi yöntemleri ile geçici olarak farklı bir fiyat marjı uygulanma­sına ve sermaye piyasası mevzu­atı ile Borsa mevzuatında yer alan diğer yöntemlerin kullanılması­na Kurulca karar verilebilecek.

Kurul, tasfiye ile görevli kuru­luşların talebi üzerine ilgili var­lıkların borsa dışında satışına onay verebilecek. Bu kapsam­da yapılacak satış işlemleri ba­kımından, Kurulun yatırım fon­larına ilişkin düzenlemelerinde yer alan kısıtlamalar uygulanma­yacak.

Borsada veya borsa dışında ya­pılacak satış yoluyla varlıkları sa­tın alacak yatırımcıların bu işle­me konu olan varlıkları belirli bir süre borsada satamayacağına ve bu varlıkların Borsada satılması sonucunu doğuracak şekilde her­hangi bir işlemde bulunamayaca­ğına Kurulca karar verilebilecek.

Tasfiye malvarlığına devredilecekler

Tasfiye sürecinde tahsil edilen tutarlar, fonun yönetim ve tasfi­yesi için yapılan zorunlu giderler düşüldükten sonra tasfiye mal­varlığına dahil edilecek.

Tasfiyenin tamamlanmasın­dan sonra tahsil edilen tutarlar ise mükerrer ödemeye yol açma­yacak şekilde geri kazanım hesa­bına aktarılacak.

Merkezi Kayıt Kuruluşu AŞ (MKK), Takasbank, Borsa İstan­bul AŞ (Borsa), Türkiye Banka­lar Birliği, tasfiye ile görevli kuru­luşlar, portföy yönetim şirketle­ri, portföy saklama kuruluşları ile diğer sermaye piyasası kurum­ları ve kamu kurum ve kuruluş­ları, bu düzenlemenin uygulan­ması için gerekli bilgi ve belgeleri Kurula, Yatırımcı Tazmin Mer­kezine (YTM) ve/veya Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna (TM­SF) talepleri üzerine gecikmek­sizin vermekle yükümlü olacak. Bu kurum ve kuruluşlar özel mev­zuatlarında yer alan gizlilik ve sır saklamaya ilişkin hükümlere da­yanarak bilgi vermekten imtina edemeyecek.

Fon pay sahipliği, tasfiye ile gö­revli kuruluşlar tarafından MKK kayıtları ile mutabakat sağlan­mak suretiyle fon ve hesap bazın­da tespit edilecek.

Düzenlemenin "El konulan ve müsadere edilen malvarlığı de­ğerleri ve geri kazanım hesabı" başlıklı hükmü kapsamında bu­lunmayan durumlar bakımından Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), tasfiye işlemleri ile denetim ve inceleme sonuçlarını dikkate alarak her bir fon bakımından za­rar veya kayıp tutarını, zarar ve­ya kayıpta sorumluluğu bulunan gerçek ve tüzel kişileri ve sorum­lu oldukları tutarları belirleyerek Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu­na (TMSF) bildirecek.

Elkonulan malvarlığı değerle­ri arasında, fona doğrudan iade­si hukuken mümkün olan para ve sermaye piyasası araçları bulun­ması halinde bunlar, CMK'nin il­gili hükümleri uyarınca ilgili fona veya geri kazanım hesabına cum­huriyet savcısı, hakim veya mah­kemece iade edilecek. Bu düzen­leme kapsamında SPK'nin yap­tığı suç duyurularına dayanak raporlar, CMK'nin ilgili hüküm­lerince düzenlenen suçtan elde edilen değere ilişkin rapor sayıla­cak. Doğrudan fona devredileme­yen ve sorumlulara ait gayrimen­kul gibi diğer malvarlığı değerleri bakımından TMSF'nin kayyum olarak atanabilmesine ve Banka­cılık Kanunu'nda tanınan yetki­leri kullanarak bu değerleri dava sonucu beklenmeksizin satma­sına veya tasfiye etmesine imkan sağlanıyor.

Yargılama sonucunda müsade­resine karar verilen ve suçtan za­rar gören fonun malvarlığından çıktığı veya fon zararının karşılı

 karşılı­ğı olduğu mahkemece belirlenen değerlerin, Hazine'ye gelir kay­dedilmeksizin ilgili yatırım fo­nuna, tasfiyenin tamamlanmış olması halinde ise geri kazanım hesabına aktarılmasına mahke­mece karar verilecek.

Tahsil edilen tutarlar TMSF’nin malvarlığı olmayacak

Bu düzenleme kapsamında tahsil ve/veya iade edilen tutar­lar ile suçla bağlantılı malvarlı­ğı değerlerinden ilgili fona veya fon pay sahiplerine aktarılması­na karar verilen tutarlar, TMSF nezdinde her bir fon için ayrı alt hesaplarda geri kazanım hesabı olarak izlenecek. Bu tutarlar TM­SF'nin kendi malvarlığından ay­rı olacak.

Geri kazanım hesabında bulu­nan tutarlar yalnızca ilgili fonun tasfiyesi ve fon pay sahiplerine yapılacak ödemeler için kullanı­labilecek, başka bir amaçla kul­lanılamayacak, teminat göste­rilemeyecek ve kamu alacakları için olsa dahi haczedilemeyecek, üzerlerine ihtiyati tedbir veya ih­tiyati haciz konulamayacak.

Ödemeleri Yatırımcı Tazmin Merkezi yapacak…

Geri kazanım hesabında bi­riken tutarlar, yapılan zorun­lu masraflar düşüldükten son­ra TMSF tarafından tasfiye ile görevli kuruluşa, tasfiyenin ta­mamlanmış olması halinde ise SPK tarafından bildirilen fon pay sahiplerine ödenmek üzere Yatı­rımcı Tazmin Merkezi'ne (YTM) aktarılacak. Ödemeler YTM tara­fından katılma payı sahipliği ora­nında yapılacak.

Nihai dağıtım hariç olmak üze­re, dağıtım sonucunda bir fon pay sahibine yapılacak ödemenin, ödeme yöntemine ilişkin işlem ve aktarım maliyetleri dikkate alı­narak SPK tarafından belirlene­cek asgari ödeme tutarının altın­da kalması halinde, bu tutar fon pay sahibi adına izlenecek ve son­raki dağıtımlarda hak kazanılan tutarlara eklenecek, birikmiş tu­tarın asgari ödeme tutarına ulaş­ması halinde fon pay sahibine ödeme yapılacak.

 Usta: Küçük yatırımcı kadar büyük yatırımcı da korunmalı

Komisyon’da söz alan İYİ Parti Milletvekili Erhan Usta, küçük yatırımcı kadar büyük yatırımcının da korunmasının önemli olduğunu söyledi. Usta, “Büyük yatırımcı olmak suç olmamalı. Burada büyük yatırımcı derken, suç işleyenlerden bahsetmiyoruz. Suça bulaşmış olanların hepsinin burnundan getirelim ya, yedi sülalesinin burnundan getirelim, çoluğunun çocuğunun burnundan getirelim, onları demiyorum.” dedi.

Sanayici ve ihracatçıların da çeşitli yönlendirmelerle veya zorunlu kalarak fon aldıklarına dikkat çeken Usta, “Beni birkaç sanayici aradı, ‘Ben fon falan bir şey bilmezdim. Yüksek enflasyon var ve ben ihracatçıyım, büyük bir firmayım ve nakit para bulundurmak zorundayız. Bu tutarları fonlarda değerlendirdik ve paramız battı. Ödemelerimiz var, bu nedenle şirketlerimiz batıyor. Ne olacak?’ Bu insanlar bize soruyor. Bu iş insanı, paranın üzerine yatıp, paradan para kazanabilir, bu suç değil. Şimdi bu şekilde de birçok insan var, bunlara da bir çözüm getirmemiz lazım. Bir avans mı vereceğiz, nasıl bir şey yapacağız, onu bilmiyorum ama bir çözüm de buraya gerekiyor. Yoksa ciddi olarak yani reel sektörü de etkileyecek boyutu var.” diye konuştu.

“14-15-16 Eylül'de satış verenler ne olacak?”

14-15-16 Eylül tarihlerinde satış emri vermiş, takasa girmiş, artık hissedar olmaktan çıkmış, alacaklı pozisyonuna gelmiş, tam nakdini alacağı sırada işlemleri dondurulmuş olanların durumuna da dikkat çeken Usta, “Bu durumda olanlar da diyor ki: ‘Ben artık hissedar değilim, ben alacaklıyım. Hukukun genel ilkeleri çerçevesinde alacaklılara öncelik verilir, sonra hissedarlara para verilir.’ Şimdi, bu da doğru, buradan baktığınız zaman. SPK'nin açıklaması var, bunların nasıl ödeneceğini söylüyordu. Şimdi bundan vazgeçilmiş. Bu da üzerinde durmamız gereken bir nokta.” şeklinde konuştu.

Fonlarla ilgisi olmayan hisse senetlerindeki düşüşe ve verdiği zarara da vurgu yapan Usta, “Türkiye'nin en geleneksel hisse senetlerine yatırım yapmış insanlar var. Onlar da şu anda ciddi zararda. Onları ne yapacağız? Onlara da burada bir çözüm üretecek miyiz? Ayrıca suça bulaşmışlardan zaten alacağız parayı, fazlasıyla alacağız. Ama olağanüstü yani normalin üzerinde bir kâr elde etmiş. Buradan da arkadaşlar, bu olağanüstü kârları almamız lazım.” ifadelerini kullandı.