Akıllı telefonlar, tabletler ve dizüstü bilgisayarlar geliştikçe onları besleyen şarj teknolojileri de kabuk değiştiriyor. Yeni nesil standartlar, cihazın ihtiyacı olan gücü daha verimli şekilde sağlamaya çalışıyor. Son dönemde yeni nesil şarj adaptörlerinin üzerinde ve teknik özellik listelerinde sıkça karşımıza çıkmaya başlayan AVS (Adjustable Voltage Supply) teknolojisi de bu yeni standartlardan birisi konumunda. Peki AVS nedir, ne işe yarar ve neden önemli?
AVS nedir?
Türkçeye “Ayarlanabilir Voltaj Kaynağı” olarak çevrilebilecek AVS, bir USB Güç Dağıtımı (USB Power Delivery) teknolojisi. AVS’nin temel amacı, şarj cihazının telefona veya başka bir cihaza gönderdiği voltajı daha hassas şekilde ayarlayabilmek.
Geleneksel USB PD sistemlerinde şarj cihazı genellikle 5V, 9V, 15V ve 20V gibi belirli voltaj seviyeleri sunuyor. Cihaz ile şarj cihazı bağlantı kurduğunda ihtiyaç duyulan güce en uygun seçenek belirleniyor. Ancak cihazın ihtiyaç duyduğu voltaj her zaman bu seviyelerden biriyle tam olarak örtüşmeyebiliyor.
Örneğin bir akıllı telefonun batarya yönetim sistemi o an 13.5V civarında bir voltaj talep ettiğinde, geleneksel sabit sistemlerde adaptör 9V veya 15V gibi sabit bir değer sunuyordu. Cihaz da aradaki bu voltaj farkını kendi içindeki dönüştürücülerle kapatmak zorunda kalıyordu. Bu dönüşüm sırasında ise önemli kayıplar yaşanıyordu.
AVS'nin odaklandığı nokta da tam olarak bu. Desteklenen sistemlerde voltaj 0,1V'luk adımlarla ayarlanabiliyor. Böylece şarj cihazı, cihazın ihtiyacına çok daha yakın bir voltaj sağlayabilir. Kısacası cihaz ne kadar güce ihtiyaç duyuyorsa adaptör tam olarak o seviyede besleme sağlıyor.
AVS neden önemli?
Bilindiği üzere hızlı şarj işlemi için yüksek watt değeri tek başına yeterli değil. Zira telefonun daha yüksek güç çekmesi, beraberinde daha fazla ısı oluşmasına neden olabiliyor. Sıcaklık yükseldiğinde ise telefon kendisini korumak için şarj hızını düşürebiliyor. Hatta bu durum ekran parlaklığının kısılmasına ve işlemci performansını sınırlanmasına da neden olabiliyor.
AVS, voltajı cihazın ihtiyacına daha yakın tutarak telefonun gerçekleştirmesi gereken güç dönüşümünü azaltmayı hedefliyor. Bunun sonucunda enerji kaybı ve ısı üretimi de azalıyor.
Bu durum özellikle uzun süreli hızlı şarj sırasında önem kazanıyor. Telefon kısa süreliğine yüksek watt değerine ulaşsa bile sıcaklık nedeniyle şarj gücünü düşürmek zorunda kalıyorsa yüksek tepe değerinin kullanıcıya faydası sınırlı kalıyor. Daha kontrollü bir sıcaklık seviyesi ise yüksek şarj hızının daha uzun süre korunmasına yardımcı olabiliyor.
Isı aynı zamanda bataryaların yaşlanmasını hızlandıran faktörlerden biri. AVS'nin bataryayı daha uzun ömürlü hale getireceğinin garantisi bulunmasa da gereksiz ısının azaltılması batarya açısından daha uygun bir şarj ortamı sağlıyor.
AVS ile PPS arasındaki fark ne?
AVS'den bahsederken sık sık PPS ile karşılaştırılması gerekiyor. Çünkü ikisi de USB Power Delivery standardı içerisinde voltajı sabit seviyelerin dışına çıkarabilen teknolojiler. PPS, USB PD 3.0 ile ortaya çıktı ve özellikle akıllı telefonlarda kullanılmak üzere tasarlandı. Voltajı 20 mV'luk adımlarla, akımı ise 50 mA'lık adımlarla ayarlayabiliyor. Bu sayede telefonun batarya durumuna daha hassas şekilde uyum sağlayabiliyor.
AVS ise 100 mV'luk adımlarla çalışıyor. Kağıt üzerinde PPS kadar hassas görünmese de AVS'nin amacı yalnızca mümkün olan en küçük voltaj değişimini yapmak değil. Daha yüksek güç seviyelerinde uygun voltajı sağlayarak verimlilik ve ısı kontrolünü iyileştirmek.
Bu nedenle AVS ve PPS'yi doğrudan birbirinin alternatifi olarak görmek doğru değil. PPS özellikle telefonların dinamik şarj ihtiyaçlarına odaklanırken AVS daha geniş güç seviyelerinde verimli ve kontrollü güç aktarımı sağlamayı hedefliyor.
AVS hangi cihazlarda kullanılabilir?
AVS'nin kullanım alanı yukarıdaki açıklamadan da anlaşılacağı üzere sadece telefonlarla sınırlı değil. Teknolojinin farklı güç seviyelerine yönelik iki önemli uygulaması bulunuyor.
USB PD 3.1 ile gelen EPR AVS, 15V ile 48V arasında ayarlanabilir voltaj sunuyor ve 240W'a kadar güç seviyelerini destekliyor. Bu yapı daha yüksek güç isteyen dizüstü bilgisayarlar ve benzeri cihazlar için geliştirildi.
Daha yeni USB PD 3.2 ile AVS, standart güç aralığına da taşındı. SPR AVS, 9V ile 20V arasında çalışıyor ve 100W'ın altındaki telefon, tablet ve hafif dizüstü bilgisayarlar için kullanılabiliyor.
AVS destekleyen şarj cihazı almak gerekiyor mu?
AVS teknolojisinden yararlanmak için AVS destekli bir şarj adaptörü almak şart. Ancak şarj cihazının AVS desteklemesi, bağlanan her cihazın AVS ile şarj olacağı anlamına gelmiyor.
Hem şarj cihazının hem de cihazın ilgili AVS standardını desteklemesi gerekiyor. AVS desteklemeyen bir telefon, AVS özellikli bir adaptöre bağlandığında yine şarj olabilir ancak AVS'nin sunduğu ayarlanabilir voltaj özelliğinden yararlanamaz. Bu durumda sistem desteklenen geleneksel USB PD moduna geçebilir.
AVS'nin geleceği ne olacak?
Önümüzdeki yıllarda AVS, yalnızca akıllı telefon ve dizüstü bilgisayarlarla sınırlı kalmayıp evimizdeki tüm elektronik ekosistemin standart güç kaynağı haline gelmeye hazırlanıyor.
USB-IF konsorsiyumunun yeni güç standartlarında 27 Watt üzerindeki adaptörler için bu teknolojiyi zorunlu tutması, piyasadaki tüm üreticileri bu yönde adım atmaya zorluyor. Çok yakın bir gelecekte monitörlerden el konsollarına, kablosuz ev aletlerinden yüksek performanslı oyuncu ekipmanlarına kadar hemen her cihaz kutusundan çıkan veya haricen satılan tek bir akıllı AVS adaptörüyle çalışabilecek.
