Cami, 8. yüzyılın başlarında Emevî Halifesi I. Velîd döneminde inşa edilmeye başlanmış ve halife Süleyman bin Abdülmelik zamanında (715-717) tamamlanarak erken İslam mimarisinin en eski ve mühim ibadethanelerinden biri olmuştur.
Caminin hariminde, İslam geleneğinde Hz. Yahya’nın babası olarak kabul edilen Hz. Zekeriyya peygambere atfedilen bir türbe yer almakta; bu sebeple yapı aynı zamanda "Zekeriyya Camisi" adıyla da anılmaktadır.
Yapının çatışmalar öncesine kadar ayakta kalan 45 metre yüksekliğindeki ünlü kare gövdeli taş minaresi, 1090 yılında Büyük Selçuklu Devleti Sultanı Melikşah döneminde inşa edilmiş ve Selçuklu taş süsleme sanatının Suriye'deki en seçkin şaheseri kabul edilmiştir.
Şam'daki Emevi Camisi'nin mimari şeması örnek alınarak geniş bir avlu, revaklar ve enine uzanan sahınlar düzeniyle (Arap/Kufe cami planı) inşa edilmiş; zaman içinde Zengi, Memlük ve Osmanlı dönemlerinde yapılan onarımlarla çok katmanlı bir mimari karaktere kavuşmuştur.
Cami ve etrafındaki tarihi çarşı dokusu, UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan "Tarihi Halep Şehri" sınırlarının merkezinde ve en stratejik kültür varlıkları arasında korunmaktadır.
Suriye iç savaşı sırasında ağır çatışmaların ortasında kalan cami, 2013 yılındaki bombardıman ve çatışmalarda yaklaşık bin yıllık tarihi Selçuklu minaresinin tamamen yıkılması ve ana bölümlerinin harabeye dönmesiyle küresel çapta büyük bir kültürel kayıp yaşamıştır.
