Taşımacılıkta yakıt baskısı navlunları yukarı çekiyor

Fahriye K. ŞENYURT

Deniz taşımacılığında ya­kıt maliyetleri yeniden önemli bir baskı unsuru haline gelirken, küresel ortala­ma VLSFO fiyatı kısa sürede ton başına yaklaşık 940 dolara yük­seldi. Mersin Vapur Donatanla­rı ve Acenteleri Derneği Başkanı Murat Uçar, eylül ayının başında yaklaşık 875 dolar olan VLSFO fiyatının kısa sürede yüzde 8 ci­varında arttığını belirterek, özel­likle uzun mesafeli sefer yapan gemilerde maliyetlerin ciddi şe­kilde yükseldiğini ifade etti.

Uçar, geminin tipine göre değişmekle birlikte yakıt giderlerinin toplam operasyon maliyetinin yaklaşık yüzde 40-50’sini oluşturduğunu, bazı büyük konteyner gemilerin­de bu oranın yüzde 50’nin üzerine çıkabildiğini söyledi.

Ton başına yakıtta yaşanan her 100 dolarlık artışın, yük­sek tüketimli gemiler açısından önemli bir maliyet artışı yarat­tığını belirten Uçar, bu baskı­nın navlunlara da yansıyabile­ceğini kaydetti.

Yakıt fiyatında­ki artışın navluna aynı oranda yansımadığını vurgulayan Uçar, yakıt fiyatında yüzde 20'lik ar­tışın, yakıtın operasyon maliye­tindeki payı yüzde 40-50 kabul edildiğinde toplam operasyon maliyetini kabaca yüzde 8-10 artırabileceğini söyledi. Bunun ne kadarının navluna yansıya­cağının ise arz-talep koşulları­na bağlı olduğunu belirtti. Uçar, 2026 yılında bazı hatlarda ya­kıt ek ücretlerinin devreye alın­dığını, MSC’nin mart ayında Akdeniz’den bazı güzergâhlara konteyner başına 30-50 dolar arasında acil yakıt ek ücreti uy­guladığını hatırlattı.

Mersin’in rekabetinde toplam lojistik maliyet belirleyici

Akaryakıt fiyatlarındaki yük­selişin yalnızca Mersin’i değil, Akdeniz’deki liman ve hatla­rın tamamını etkilediğini ifade eden Uçar, Mersin’in rekabet gücünün korunmasında toplam lojistik maliyetin önem taşıdı­ğını söyledi. Mersin’in güçlü bir hinterlanda sahip olduğunu be­lirten Uçar, deniz navlununun yanı sıra kara ve demiryolu ta­şımacılığı, liman hizmetleri ve elleçleme maliyetlerinin bir­likte değerlendirilmesi gerek­tiğini vurguladı.

Navlunlardaki yükselişin ihracatçı ve ithalat­çıların maliyetlerine doğrudan yansıdığını dile getiren Uçar, 40 feet bir konteynerde 200 dolar­lık navlun artışının konteyner başına 200 dolarlık ilave mali­yet anlamına geldiğini söyle­di. Uçar, düşük birim değerli ve taşıma maliyetinin ürün fiya­tındaki payının yüksek olduğu ürünlerde etkinin daha belirgin hissedileceğine dikkat çekti.

Murat Uçar, Mersin Lima­nı’nın güçlü bir üretim ve dış ti­caret hinterlandına sahip oldu­ğunu belirterek, “Güçlü bir üre­tim ve dış ticaret hinterlandına sahip olan Mersin Limanı’nın, kısa dönemli dalgalanmala­ra rağmen bölge ticaretinde­ki ağırlığını koruduğunu dü­şünüyorum. Küresel kuru yük piyasasında da hareketlilik yük­sek. Baltic Dry Index, 18 Eylül 2026’da 3 bin 370 puan seviye­sine yükseldi. Eylül başında ise 3 bin 157 puan seviyesindeydi. Bu dönemde yaklaşık yüzde 7’lik bir yükseliş yaşandı. Dolayısıyla yalnızca yakıt maliyetlerine ba­karak deniz taşımacılığında tale­bin zayıfladığını söylemek doğru olmaz” açıklamasında bulundu.

Jeopolitik riskler maliyetleri artırıyor

Yakıtın yanı sıra liman hiz­metleri, personel, bakım-ona­rım, sigorta ve finansman gi­derlerinin de sektörün temel maliyet kalemleri arasında yer aldığını söyleyen Uçar, savaş ris­ki ve buna bağlı sigorta maliyet­lerinin de önem kazandığını be­lirtti.

Emisyon azaltımına yöne­lik yatırımların da armatörler açısından giderek daha önemli bir maliyet kalemi haline geldi­ğini ifade etti. Jeopolitik geliş­melerin navlun ve transit sü­relerine doğrudan yansıdığını belirten Uçar, güzergâh değişik­liklerinin gemilerin sefer süresi­ni ve yakıt tüketimini artırdığını söyledi. Uçar, “17 Eylül itibarıy­la Çin-ABD Doğu Yakası hattın­da 40 feet konteyner spot nav­lunu yaklaşık 10 bin 948 dolar seviyesine çıktı.

Shanghai-New York hattında ise haftalık artış yüzde 7 olarak açıklandı. Mer­sin’in transit ticaret ve aktarma merkezi olma potansiyeli bu­lunuyor. Ancak bunun için yal­nızca navlunların düşük olması yeterli değil. Liman maliyeti, el­leçleme, transit süre, kara ve de­miryolu bağlantıları, gümrük iş­lemleri ve deniz navlununu bir­likte değerlendirmek gerekiyor. Mersin bu zincirin bütününde rekabetçi olabildiği ölçüde Doğu Akdeniz’deki transit ve aktarma payını artırabilir” dedi.

Navlunlarda yukarı yönlü baskı sürebilir

Önümüzdeki aylarda mali­yetlerin yüksek ve dalgalı sey­retmesini beklediklerini dile getiren Uçar, konuşmasını şöy­le sürdürdü: “VLSFO’nun yak­laşık 940 dolar/ton seviyesinde bulunması ve Brent petrolün ey­lül ortasında 100-110 dolar/va­ril bandına çıkması sektör açı­sından ciddi bir maliyet baskı­sı yaratıyor. Jeopolitik risklerin devam etmesi halinde yakıt, si­gorta ve sefer süreleri üzerin­den ilave maliyetler oluşabi­lir. Önümüzdeki dönemde nav­lunlarda yukarı yönlü baskının sürmesini, ancak bu artışın tüm hatlarda aynı oranda gerçekleş­memesini bekliyoruz. Yakıt fi­yatları ve bölgedeki güvenlik ko­şulları navlunların seyrinde be­lirleyici olacaktır.”