Ticaret Bakanlığından DTÖ'nün otomotiv sektörüne yönelik düzenlemelerine dair panel raporuna ilişkin açıklama:
Ticaret Bakanlığı, otomotiv sektörüne dair düzenlemelere yönelik Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) Panel raporunun temelinde Türkiye açısından tahakkuk etmiş herhangi bir borç, mali yükümlülük veya vergi kaybı bulunmadığını belirtti.
Bakanlıktan yapılan yazılı açıklamada, Türkiye'nin otomotiv düzenlemeleriyle ilgili söz konusu raporun, DTÖ tarafından 28 Temmuz'da yayımlandığı anımsatıldı.
Raporun, elektrikli araçlarda Türkiye'deki yatırımları ve yerli sanayiyi korumak amacıyla 4 Mart 2023'ten itibaren uygulanan ilave vergiye ilişkin değerlendirmelerine katılınmadığına dikkati çekilen açıklamada, "DTÖ hukuk sistemi kapsamında bir panel raporu kabul edilerek kesinleşmiş nihai bir karar değildir. Türkiye'nin temyiz hakkı bulunmaktadır. Bu kapsamda, panel raporunun katılmadığımız kısımları için temyize başvurulmasına ilişkin sürelerin karşılıklı mutabakatla uzatılması da değerlendirilmektedir." bilgisi paylaşıldı.
Açıklamada, raporun, Türkiye açısından bir tazminat ödeme yükümlülüğü veya mali borç doğurduğu yönündeki değerlendirmelerin gerçeği yansıtmadığı vurgulandı.
DTÖ uyuşmazlıklarının işleyişi kapsamında, panel kararları nedeniyle taraflardan birinin diğer tarafa otomatik olarak tazminat ya da ödeme ifasının söz konusu olmadığı bildirilen açıklamada, şunlar kaydedildi:
Olay nereden çıktı?
Çin, 8 Ekim 2024’te Türkiye’yi DTÖ’ye şikâyet etti. Şikâyetin temelinde üç başlık vardı: Çin menşeli araçlara getirilen ek vergiler, elektrikli/şarj edilebilir hibrit araçlarda uygulanan ithalat izin sistemi ve yatırım teşvik belgesi olan ithalatlara tanınan vergi muafiyeti. Görüşmeler sonuç vermeyince 24 Şubat 2025’te panel kuruldu ve panel raporu 28 Temmuz 2026’da yayımlandı.
İşin başlangıcı 2023’e gidiyor. Türkiye, 3 Mart 2023’te Çin menşeli elektrikli otomobillere yüzde 40 ilave gümrük vergisi getirdi. 2024’te uygulama içten yanmalı ve hibrit Çin otomobillerine de genişletildi; bir aşamada vergi yüzde 50 veya araç başına 9.500 doların yüksek olanı seviyesine kadar çıktı.
Ancak çok önemli bir ayrıntı var: Türkiye dava devam ederken sistemi 22 Eylül 2025’te değiştirdi. Çin’e özel yapı kaldırılarak, Türkiye ile bölgesel ticaret anlaşması bulunmayan ülkelerden gelen araçlara genel bir ek mali yükümlülük sistemi getirildi. Mevcut düzenlemede panelin incelediği oranlar şöyleydi: elektriklide yüzde 30 veya 8.500 dolar, içten yanmalı ve şarj edilemeyen hibritte yüzde 25 veya 6.000 dolar, plug-in hibritte yüzde 30 veya 7.000 dolar. Yatırım teşvik belgesi kapsamındaki gümrük vergisi muafiyetli ithalat ise bu yükümlülükten istisna edildi.
DTÖ gerçekten Türkiye aleyhine karar verdi mi?
Evet, önemli bazı başlıklarda verdi. Ama Çin bütün taleplerini kazanmadı.
Panelin nihai tavsiyesi ise çok açık: Türkiye’nin kurallara aykırı bulunan tedbirlerini GATT 1994 yükümlülükleriyle uyumlu hale getirmesi. Raporda Türkiye’nin Çin’e ödeyeceği bir para tutarı, 100 milyon dolar veya herhangi başka bir tazminat rakamı yok.
Peki “Türkiye Çin’e tazminat ödeyecek” haberi doğru mu?
Burada Ticaret Bakanlığının itirazı hukuken güçlü.
DTÖ’nün uyuşmazlık sistemi normal bir tazminat mahkemesi gibi çalışmıyor. DTÖ kurallarına göre öncelikli çözüm, kurala aykırı bulunan tedbirin kaldırılması veya kurallara uygun hale getirilmesi. Tazminat otomatik değil; gönüllü ve geçici bir mekanizma. Bir ülke nihai karara rağmen makul süre içinde uyum sağlamazsa taraflar tazminat üzerinde görüşebilir. Anlaşamazlarsa şikâyetçi ülke DTÖ’den, karşı tarafa karşı eşdeğer ticari tavizleri askıya alma, yani ticari misilleme yetkisi isteyebilir. Bunun miktarı da ayrı süreçte belirlenir.
Dolayısıyla şu anda:
Çin’e tahakkuk etmiş 100 milyon dolar borç yok. Geçmişte tahsil edilen vergilerin Çin’e geri ödenmesine dair karar yok. Otomatik tazminat kararı yok. Çin’in bugün tek taraflı olarak “100 milyon dolar ver” deme ve bunu DTÖ kararıymış gibi tahsil etme hakkı yok.
Piyasada ve kamuoyuna yansıyan bazı değerlendirmelerde dile getirilen “yıllık en az 100 milyon dolar / yaklaşık 4,5 milyar TL” tutarı, DTÖ tarafından belirlenmiş resmi bir rakam değil.
Bu nedenle “DTÖ Türkiye’yi bazı konularda haksız buldu” ifadesi doğru; “Türkiye Çin’e 100 milyon dolar tazminat ödeyecek” ifadesi ise mevcut aşamada doğru değil.
Bir başka önemli nokta: Bu aslında “BYD davası” değil
Bazı haberler bunu “BYD davası” diye verdi ama resmi dosyanın tarafları Çin ile Türkiye. Panel raporunda BYD taraf değil; hatta rapor metninde BYD adına doğrudan bir atıf bulunmuyor. BYD konusu, Türkiye’de yatırım yapacak şirketlere sağlanan yatırım teşviki ve araç ithalatındaki muafiyetler üzerinden iç siyasi tartışmaya eklenmiş durumda. DTÖ dosyasının konusu daha geniş: Çin menşeli otomobiller ve Türkiye’nin genel ithalat rejimi.
Bundan sonra ne olacak?
Panel raporu 28 Temmuz’da yayımlandı, ancak Bakanlığın da söylediği gibi süreç henüz tamamlanmış değil. Türkiye raporun belirli bölümlerini temyize götürebilir. Sürece ilişkin bazı değerlendirmelerde 26 Eylül 2026 tarihi temyiz açısından kritik tarih olarak öne çıkarken, Bakanlık tarafların karşılıklı mutabakatıyla sürelerin uzatılmasının da değerlendirildiğini belirtiyor. DTÖ’nün DS629 sayfasında şu an itibarıyla Türkiye tarafından yapılmış yeni bir temyiz bildirimi görünmüyor.
Burada sistemin ilginç bir problemi daha var: DTÖ Temyiz Organı halen çalışmıyor ve hiç üyesi yok. Dolayısıyla klasik temyiz mekanizması fiilen işlemez durumda. Türkiye daha önce ABD ile yürüttüğü DS561 dosyasında 2024’te temyiz başvurusu yapmış ve o temyiz halen beklemede. Tarafların anlaşması halinde DTÖ Anlaşmazlıkların Halli Mutabakatı'nın 25. maddesi kapsamında alternatif tahkim yolu da kullanılabilir.
DTÖ'nün DS629 dosyası 122 sayfalık resmi panel raporu
