Erzurum Devlet Tiyatrosu yapımı Timur ve Yıldırım, Ankara Savaşı’nın ardından karşı karşıya gelen Emir Timur ile Yıldırım Bayezid’in hikâyesini sahneye taşıyor. Rafet Elçi’nin Ahrar romanından Rafet Elçi ve İsmail Güneş tarafından tiyatroya uyarlanan eser, iki büyük hükümdar arasındaki güç mücadelesini ve savaşın ardından ortaya çıkan insani dramı konu alıyor.
Ankara Savaşı’nda karşı karşıya gelen iki büyük Türk ordusunun mücadelesi, Osmanlı ve Timur imparatorlukları arasındaki üstünlük arayışının yanı sıra iki hükümdarın geleceğe ilişkin planlarını da etkiliyor. Savaşın ardından esir düşen Yıldırım Bayezid ile onu esir alan Emir Timur yüz yüze geliyor. Timur’un ortaya koyduğu farklı planın küçük siyasi hesaplarla karşılanması ise savaşın ardından yaşanan trajediyi insani bir dram boyutuna taşıyor.
İKİ HÜKÜMDARIN VİCDAN MUHASEBESİ
Mehmet Ali Köseoğlu, Konya Devlet Tiyatrosu’nda izlediği Timur ve Yıldırım oyununa ilişkin değerlendirmesinde, eserin tarihî bir karşılaşmanın ötesine geçerek iktidar, gurur, yenilgi, pişmanlık ve kaçırılmış ihtimalleri bir araya getirdiğini belirtiyor. Köseoğlu, oyunun Ankara Savaşı’nı yalnızca iki hükümdar ve savaşın tarihsel sonuçları üzerinden anlatmadığını, kazananın da kaybedenin de omuzlarında biriken yükü sahneye taşıdığını ifade ediyor.
Köseoğlu’nun değerlendirmesinde, Timur ile Yıldırım Bayezid’in tarih kitaplarındaki büyük hükümdar kimliklerinden çıkarılarak yaralı, yorgun, ihtiraslı ve kırılgan insanlar olarak sunulması öne çıkıyor. Yıldırım Bayezid’in esaret altında asaletini koruyan bir karakter olarak ele alındığını belirten Köseoğlu, Timur’un da yalnızca kudretiyle değil, yorgunluğu ve iç gerilimiyle sahneye taşındığına dikkat çekiyor.
Timur’un zafer kazanmasına rağmen huzura erişemeyen bir hükümdar olarak ele alınması, Köseoğlu’nun yazısında oyunun dikkat çeken yönlerinden biri olarak değerlendiriliyor. Köseoğlu, yapımın gücü yüceltmek yerine gücün insanın iç dünyasını nasıl açığa çıkardığını gösterdiğini vurguluyor.
GEÇMİŞİN HİKÂYESİNDEN BUGÜNÜN SORULARINA
Vedat Kan da Timur ve Yıldırım üzerine kaleme aldığı değerlendirmede, oyunun tarihî kişilikleri yalnızca büyük hükümdarlar olarak sunmakla yetinmediğini, onları kendi kararlarının altında ezilen insanlar olarak ele aldığını belirtiyor. Kan, Rafet Elçi’nin Ahrar romanından sahneye aktarılan metnin ve İsmail Güneş’in rejisinin seyirciyi tarihsel bir anlatının yanı sıra insan ruhuna ilişkin sorularla da karşı karşıya bıraktığını ifade ediyor.
İki değerlendirmede de oyunun geçmişle bugün arasında kurduğu bağ öne çıkıyor. Köseoğlu, aynı coğrafyanın insanlarının birbirine karşı kılıç çekmesini, ortak bir gelecek kurulamamasını ve küçük hesapların büyük imkânları ortadan kaldırmasını oyunun temel meseleleri arasında gösteriyor. Kan ise iki hükümdarın farklı coğrafyalardan ve ideallerden yola çıkarak mutlak güç arayışında kesişen kaderlerine dikkat çekiyor.
Oyunun gündeme getirdiği temel sorulardan biri, gerçek yenilginin ne olduğu. Savaş meydanında kaybetmek mi, yoksa aynı göğün altında ortak bir gelecek kurma ihtimalini yitirmek mi? Değerlendirmelerde bu soru, yapımın tarihsel olayları günümüzün güç mücadeleleri ve liderlik hırslarıyla ilişkilendiren düşünsel yönünün bir parçası olarak öne çıkıyor.
GÜNEŞ’İN REJİSİ VE SAHNENİN HAREKET DİLİ
Her iki yazarın değerlendirmelerinde de İsmail Güneş’in yönetmenliği önemli bir yer tutuyor. Köseoğlu, Güneş’in oyunu yüksek perdeden bir tarih anlatısına ve kahramanlık vurgusuna teslim etmediğini, seyirciyi coşturmak yerine düşünmeye ve kendi iç sesiyle yüzleşmeye yönelttiğini belirtiyor.
Kan ise Güneş’in sinemadaki görsel anlatım deneyimini tiyatronun yapısını bozmadan sahneye taşıdığına dikkat çekiyor. Kan’ın değerlendirmesinde, ışık, ritim ve bedenin bir araya geldiği sahne geçişlerinin seyirciyi anlatının dışında bırakmadığı ve oyunun atmosferini güçlendirdiği ifade ediliyor.
Köseoğlu da sahne geçişlerinde bedenin, ışığın, müziğin ve ritmin aynı düşüncenin parçaları hâline getirilmesini oyunun dikkat çekici özelliklerinden biri olarak değerlendiriyor. Bu geçişlerin dekor değişiminden ibaret kalmadığını, oyunun düşünsel akışını desteklediğini belirtiyor.
DEKOR, KOSTÜM VE MÜZİKLE KURULAN TARİHSEL ATMOSFER
Oyunun görsel ve işitsel unsurları da değerlendirmelerde öne çıkıyor. Kan, 15. yüzyılın otağ atmosferini ve tarihsel gerilimini sahneye taşıyan teknik unsurların hikâyeyi derinleştirdiğini ifade ediyor. Köseoğlu da dekor, kostüm, ışık ve müziğin dönemin atmosferini kurmanın ötesinde, oyunun düşünsel ve duygusal etkisini desteklediğini belirtiyor.
Yapımın dekor tasarımını Emre Satı, kostüm tasarımını Gökçe Şener, ışık tasarımını Eser Dursun üstleniyor. Gürkan Çakıcı müzikleri, Nazlı Zeren Türkay dans ve hareket düzenini, Eren Aysan ise dramaturjiyi yürütüyor.
SEYİRCİYİ CEVAPTAN ÇOK SORULARLA BAŞ BAŞA BIRAKIYOR
Mehmet Ali Köseoğlu ve Vedat Kan’ın değerlendirmelerinde ortaklaşan noktalardan biri, Timur ve Yıldırımın seyirciye kesin cevaplar sunmak yerine onu düşünmeye davet etmesi. İki hükümdarın hikâyesi üzerinden güç, onur, mağlubiyet ve ortak gelecek ihtimallerini tartışmaya açan oyun, tarihsel bir karşılaşmayı insanın kendi kararlarıyla yüzleştiği bir anlatıya dönüştürüyor.
Köseoğlu, oyunun etkisinin perde kapandıktan sonra da devam ettiğini vurgularken Kan, yapımın yalnızca izlenen değil, hissedilen bir sahne deneyimi sunduğunu belirtiyor. Her iki değerlendirmede de oyunun tarihsel olayları günümüzle ilişkilendiren düşünsel yönü ve İsmail Güneş’in sahneleme yaklaşımı öne çıkıyor.
İlk sezonunda Erzurum, Elazığ, Malatya, Konya ve Ankara’da sahnelenen Timur ve Yıldırım, ikinci sezonunda Erzurum Devlet Tiyatrosu’nda seyirciyle buluşmayı sürdürüyor. Oyunun ülkenin farklı illerinde turne yapması da bekleniyor.
