Jüpiter ve Satürn'ün bilinmeyenlerini ortaya çıkaran, 2012'de yıldızlararası uzaya ulaşan uzay aracı, bugün hala Dünya'ya bilimsel veriler gönderiyor. NASA'nın enerji tasarrufu için geliştirdiği yeni yöntemler sayesinde görevini sürdürmesi beklenen Voyager 1, 18 Kasım'da Dünya'dan bir ışık günü uzaklığa ulaşacak.
İnsanlığın uzaya gönderdiği araçların büyük bölümü görevlerini tamamladıktan sonra sessizliğe bürünürken Voyager 1, 49 yılı aşan yolculuğuyla bu durumun istisnalarından biri olmayı sürdürüyor. NASA tarafından 5 Eylül 1977'de fırlatılan uzay aracı, başlangıçta Güneş Sistemi'nin dış gezegenlerini incelemek üzere tasarlanmıştı. Görev süresi, ilk hedeflerinin çok ötesine geçti.
Dünya'dan milyarlarca kilometre uzakta bulunan Voyager 1, yalnızca insan yapımı en uzak nesne olmasıyla değil, yıldızlararası uzayı doğrudan inceleyebilen ilk uzay aracı olmasıyla da bilim dünyası açısından önem taşıyor.
Voyager 1'in yolculuğu nasıl başladı?
Voyager 1'in hikayesi, 1970'lerde bilim insanlarının dikkatini çeken özel bir gezegen dizilimiyle başladı. Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün'ün belirli bir hizalanma oluşturması, uzay araçlarının bu gezegenleri daha az yakıt harcayarak ziyaret etmesine imkan tanıyacaktı. Yaklaşık 176 yılda bir gerçekleşen bu fırsatı değerlendirmek isteyen NASA, Voyager programını hayata geçirdi.
Program kapsamında iki uzay aracı geliştirildi. Voyager 2, 20 Ağustos 1977'de, Voyager 1 ise 5 Eylül 1977'de fırlatıldı. İsmine rağmen Voyager 1'in daha sonra uzaya gönderilmesinin nedeni, Jüpiter ve Satürn'e daha kısa sürede ulaşmasını sağlayacak farklı bir rota izlemesiydi.
Voyager 1'in ilk önemli durağı Jüpiter oldu. Mart 1979'da gezegenin yakınından geçen uzay aracı, Jüpiter'in atmosferi, halkaları ve uyduları hakkında önemli gözlemler gerçekleştirdi. Bu sırada gezegenin ince halkalarından bazılarını ve Thebe ile Metis isimli iki uydusunu keşfetti. Ayrıca volkanik faaliyetlerin devam ettiği Io uydusuna ilişkin gözlemleri, bilim dünyasında büyük ilgi gördü.
Ardından Satürn'e yönelen uzay aracı, Kasım 1980'de gezegenin yakınından geçti. Satürn'ün halkalarını, atmosferini ve uydularını inceleyen Voyager 1, Titan'ın yoğun atmosferine ilişkin önemli veriler elde etti. Bu gözlemler, bilim insanlarının Titan'a yönelik ilgisinin artmasına da katkı sağladı.
Voyager 1, Satürn ziyaretinin ardından rotasını değiştirerek Güneş Sistemi'nin dışına doğru ilerlemeye başladı. Voyager 2 ise farklı bir güzergah izleyerek Uranüs ve Neptün'ü ziyaret etti.
2012'de yıldızlararası uzaya ulaştı
Voyager 1'in görevini özel kılan gelişmelerden biri, 25 Ağustos 2012'de yaşandı. Uzay aracı, Güneş'in oluşturduğu ve helyosfer olarak adlandırılan koruyucu parçacık ve manyetik alan bölgesinin dışına çıkarak yıldızlararası uzaya ulaştı.
Voyager 1, Güneş Sistemi'ndeki bütün gök cisimlerini geride bırakmış değil. Güneş'in kütle çekimsel etkisinin uzandığı bölge ile Güneş rüzgarının oluşturduğu helyosfer aynı şey değil. Uzay aracı, heliosferin sınırını geçerek yıldızlararası ortama girdi. Başka bir ifadeyle Güneş'in parçacık etkisinin belirgin biçimde azaldığı, yıldızlar arasındaki ortamın özelliklerinin incelenebildiği bölgeye ulaştı.
Bu geçiş, bilim insanlarına Güneş Sistemi'nin dışındaki parçacık yoğunluğu, manyetik alanlar ve kozmik ışınlar hakkında doğrudan ölçüm yapma fırsatı verdi. Voyager 1, bu bölgeye ulaşan ilk insan yapımı araç oldu. İkizi Voyager 2 de 2018 yılında yıldızlararası uzaya geçti.
Bu nedenle iki uzay aracı, bugün de yıldızlararası ortamı doğrudan inceleyebilen tek insan yapımı araçlar olarak bilimsel önemini koruyor.
Voyager 1 bugün neden hala önemli?
Voyager 1'in bilimsel değeri, yalnızca Güneş Sistemi'ndeki gezegenleri incelemiş olmasından kaynaklanmıyor. Uzay aracı, yıldızlararası ortamın nasıl bir yapıya sahip olduğunu anlamak için yaklaşık 14 yıldır doğrudan ölçümler yapıyor.
Güneş, çevresinde koruyucu bir bölge olarak helyosferi oluşturuyor. Bu bölgenin dışındaki uzay ise diğer yıldızlardan gelen parçacıkların ve kozmik ışınların etkisi altında. Voyager 1'in ölçümleri, Güneş'in oluşturduğu bu sınırın özelliklerini ve yıldızlararası ortamın yapısını anlamaya yardımcı oluyor.
Voyager 1'in topladığı veriler özellikle üç alanda önem taşıyor:
Voyager 1'in taşıdığı bir başka önemli unsur da Altın Plak (Golden Record). Uzay aracına yerleştirilen 30 santimetre çapındaki altın kaplama bakır plak, Dünya'daki yaşamı ve insanlığın kültürel birikimini temsil eden bir mesaj niteliğinde.
Plakta 55 farklı dilde selamlaşmalar, Dünya'dan doğal sesler, müzik kayıtları ve insan yaşamını anlatan 115 görsel bulunuyor. Mozart ve Bach gibi bestecilerin eserlerinden Chuck Berry'nin müziğine kadar farklı kayıtlar da bu koleksiyonda yer alıyor.
Plak, olası dünya dışı uygarlıklara insanlığı tanıtmak amacıyla hazırlandı. Ancak bunun yanında, insanlığın kendi varlığını evrenin geri kalanına anlatma arzusunun da sembolü olarak değerlendiriliyor.
49 yıllık uzay aracını çalışır durumda tutmak neden zorlaşıyor?
Voyager 1'in bugün karşılaştığı en büyük sorunlardan biri enerji. Uzay aracı, elektriğini radyoizotop termoelektrik jeneratörler (RTG) aracılığıyla üretiyor. Bu sistemler, plütonyum-238'in radyoaktif bozunması sırasında ortaya çıkan ısıyı elektrik enerjisine dönüştürüyor. Plütonyumun zamanla enerji üretme kapasitesi azalıyor. NASA'nın açıklamasına göre Voyager araçları her yıl yaklaşık 4 watt elektrik gücü kaybediyor. Bu nedenle mühendisler, enerji tüketimini azaltmak için bazı bilimsel cihazları ve sistemleri aşamalı olarak kapatmak zorunda kalıyor.
Voyager 1, 1977'de 10 bilimsel cihazla görevine başlamıştı. Yıllar içinde bu cihazların önemli bir bölümü kapatıldı. NASA, 17 Nisan 2026'da düşük enerjili yüklü parçacıkları inceleyen LECP cihazını da devre dışı bıraktı. Böylece uzay aracında çalışmaya devam eden iki bilimsel cihaz kaldı:
18 Kasım'da tarihi bir mesafeye ulaşacak
Voyager 1'in önündeki en önemli gelişmelerden biri de 18 Kasım 2026'da gerçekleşecek. NASA'nın 10 Kasım'da yayınladığı duyuruya göre uzay aracı, Dünya'dan bir ışık günü uzaklığa ulaşacak.
Bu mesafe yaklaşık 16,09 milyar mil, yani 25,9 milyar kilometreye karşılık geliyor. Bir ışık günü, ışığın 24 saatte katettiği mesafeyi ifade ediyor. Voyager 1 bu noktaya ulaştığında Dünya'dan gönderilen bir radyo sinyalinin uzay aracına ulaşması yaklaşık 24 saat sürecek. Uzay aracından gelen yanıtın Dünya'ya ulaşması da yaklaşık 24 saat alacak.
Başka bir ifadeyle NASA mühendisleri Voyager 1'e bir komut gönderdiğinde yanıt alabilmek için yaklaşık iki gün beklemek zorunda kalacak.
NASA, bu tarihi gelişme dolayısıyla 17 Kasım'da dünya genelindeki insanları telefon, el feneri ve ışık kaynaklarıyla Voyager'ın çağrı işareti olan VGR'yi Mors alfabesiyle göndermeye davet ediyor. 19 Kasım'da ise NASA'nın Jet Propulsion Laboratory (JPL) merkezinde görev ekibinin katılacağı bir etkinlik düzenlenecek. Etkinlikte Voyager 1 ve Voyager 2'nin güncel durumu, bilimsel çalışmaları ve görevlerini sürdürürken karşılaştıkları teknik zorluklar ele alınacak.
NASA ayrıca Voyager görevinin 50. yılı için 2027'de yayınlanması planlanan bir belgeselin ön gösterimini yapacak.
