İran’ın petrol gelirlerini kesmek isteyen ABD, yalnız tankerlerin İran limanlarına dönüşünü engellemekle yetinmiyor. Washington’ın bölge ülkeleri ve denizcilik şirketleri üzerindeki baskısı, İran bağlantılı gemilerin yakıt, gıda, su ve diğer temel ihtiyaçlara erişimini de zorlaştırmaya başladı.
Yaklaşık 20 tanker Sri Lanka ve Malezya çevresindeki sularda bekliyor. Büyük bölümü daha önce İran petrolünü Çin’e taşıyan gemilerden oluşan filo, yükünü boşalttıktan sonra İran’a dönemediği için binlerce kilometre uzakta sıkışmış durumda.
Petrolü taşıdılar, geri dönemiyorlar
Gemilerin önemli bölümü İran devletine ait tankerlerden ve yaptırımları aşmak için kullanılan gölge filo unsurlarından oluşuyor.
Tankerlerin daha önce İran petrolünü Asya’ya, özellikle Çin pazarına taşıdığı, yüklerini boşalttıktan sonra yeniden İran’a dönerek yeni petrol almalarının planlandığı belirtiliyor.
Ancak ABD’nin İran limanlarına yönelik deniz ablukası bu döngüyü kırdı.
Tankerlerin İran’a dönmesi engellenince gemiler Sri Lanka ve Malezya çevresindeki sularda beklemeye başladı. Sri Lanka makamları daha önce yaklaşık 20 geminin ülkenin münhasır ekonomik bölgesi yakınlarında bulunduğunu doğrulamış ancak gemilerin Sri Lanka kara sularında olmadığını ve kendilerine hizmet verilmediğini açıklamıştı.
Bu nedenle İran’ın karşı karşıya olduğu sorun artık yalnız mevcut petrolü müşteriye ulaştırmak değil. Petrolü taşıyan tankerlerin yeniden İran limanlarına dönerek yeni yük alabilmesi de giderek zorlaşıyor.
ABD bu kez ikmal hattını hedef aldı
Bugünkü gelişmenin en önemli kısmı Washington’ın baskıyı gemilerin günlük operasyonlarına kadar genişletmesi.
ABD yönetiminin Sri Lanka başta olmak üzere bölgedeki ülkelerden İran bağlantılı tankerlere hizmet verilmemesini istediği bildiriliyor.
Buna gemilere yakıt sağlanması, mürettebat için gıda ve içme suyu temini ile diğer liman ve denizcilik hizmetleri de dahil.
Gemilerin uzun süre açık denizde kalması bu ihtiyaçları kritik hale getiriyor. Bazı tankerlerin ikmal sağlayabilmek amacıyla Hindistan ve Çin yönündeki farklı bölgelere hareket etmeye çalıştığı, ancak yaptırım riski nedeniyle hizmet sağlayıcıların İran bağlantılı gemilerle çalışmaktan kaçındığı aktarılıyor.
Washington böylece İran petrol ticaretini yalnız alıcıları ve tankerleri yaptırım listesine alarak değil, filonun çalışmasını sağlayan lojistik zinciri de hedefleyerek baskı altına almaya çalışıyor.
İran'ın petrol geliri sert darbe aldı
Denizdeki sıkışmanın İran ekonomisi açısından asıl önemi ihracat kapasitesinde görülüyor.
İran’ın ham petrol yüklemeleri mart ayında günlük yaklaşık 2 milyon varil seviyesindeyken ağustosta 220-255 bin varil bandına kadar geriledi.
Çin, İran petrolünün en önemli alıcısı olmaya devam ederken tankerlerin İran’a geri dönememesi yeni sevkiyatların yapılmasını da zorlaştırıyor.
Bu durum, yıllardır yaptırımlara rağmen gemiden gemiye transferler, kapalı takip sistemleri ve üçüncü ülkeler üzerinden yürütülen ticaretle ayakta kalan İran petrol ağının en zayıf noktasını ortaya çıkarıyor.
Petrol satılabilse bile, yükü taşıyacak gemi İran limanına dönemiyorsa ticaret zinciri tamamlanamıyor.
ABD’nin yeni stratejisinin temel amacı da bu döngüyü ekonomik olarak sürdürülemez hale getirmek.
Petrol piyasasında iki zıt gelişme
İran üzerindeki baskı artmasına rağmen küresel petrol piyasasında aynı anda ters yönde bir gelişme yaşanıyor.
Körfez’den yapılan petrol sevkiyatları son haftalarda toparlanırken Suudi Arabistan’ın ihracatı yeniden yükseldi. Bu durum küresel arz endişesini bir miktar azaltarak petrol fiyatlarında aşağı yönlü baskı yaratıyor.
Brent petrol 1 Ekim işlemlerinde 97 doların altına gerilerken piyasa bir taraftan İran’ın ihracat kapasitesindeki sert düşüşü, diğer taraftan Suudi Arabistan ve diğer Körfez üreticilerinden gelen artan sevkiyatları fiyatlıyor.
Bu nedenle yaklaşık 20 İran tankerinin Asya açıklarında sıkışması tek başına küresel petrol arzında yeni bir kriz yaratmış değil.
Ancak tankerlerin İran’a dönüşünün ve ikmal imkanlarının uzun süre engellenmesi, Tahran’ın kalan petrol ihracatını daha da aşağı çekebilir.
Washington’ın baskısı artık petrolü taşıyan gemileri vurmanın veya limana girişlerini engellemenin ötesine geçmiş durumda. Yeni hedef, İran tankerlerinin denizde çalışmaya devam edebilmesini sağlayan lojistik zincirin kendisi.
