Yıllık ihracatta 2026 sonunda öngörülen düzeye üç ay önce, eylül sonunda ulaşıldı; doğru... Üstelik eylül sonundaki 284 milyar dolarlık yıllık ihracat, şimdiye kadarki en yüksek düzey; o da doğru... İyi de yıllık ihracatta 2023'te 500 milyar dolara ulaşılmamış mıydı; ne oldu geri mi gidildi!
Yıllık ithalat, rekor kıran ihracatı yalnız bırakmadı. Eylül sonundaki yıllık ithalat da rekor düzeyde.
Hani hep gelirindeki artışın nasıl arttığını ön plana çıkarıp harcamasının nasıl tırmandığını gizlemeye çalışan kişiler vardır ya, ekonomi yönetiminin dış ticareti yorumlaması da biraz buna benziyor. İhracat bizim ihracatımız, ithalatı ise artık kimler yapıyorsa, o onların sorunu! Yaklaşım bu. Hemen her ay aynı tutum sergileniyor, aylık ihracatın nasıl rekorlar kırdığından dem vuruluyor. Kimi dönem de yıllıklandırılmış ihracattaki rekordan söz ediliyor. Eylül ayı verileri belli olduktan sonra yapıldığı gibi…
Ticaret Bakanlığı eylül ayının geçici dış ticaret verilerini açıkladı. Buna göre eylülde ihracat geçen yıla göre yüzde 15 artarak 26 milyar dolar, ithalat ise yüzde 6 artarak 31,2 milyar dolar oldu. İhracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 83’ün üstünde ve bu gayet iyi bir oran.
Dış ticarette aylık veriler o kadar da önemli değil; ister artış, ister düşüş olsun. Konjonktürel gelişmeler aylık verileri büyük ölçüde etkileyebilir. En iyisi uzun dönemli veriler ne gösteriyor, ona bakmak.
Yıllıkta rekor
Uzun dönemli veri olarak da en iyisi yıllıklandırılmış tutarlara bakmak…
Yıllıklandırılmış ihracat eylül sonu itibarıyla 284 milyar dolara yaklaştı. Bu, yıllık bazda şimdiye kadar ulaşılan en yüksek tutar. Yani yıllıklandırılmış ihracatta tüm zamanların rekoru kırıldı. 2026 yıl sonunda ulaşılması öngörülen 282 milyar dolardı. Bu duruma getirilen yorum yıl sonundaki tutara üç ay önce ulaşıldığı.
Ekonomi yönetimi böyle söylüyor ve sayılarla konuşuluyor ve söylenen de tabii ki doğru. Tahminin üç ay önce gerçekleştirilmiş olması başarı olarak aktarılıyor. Ancak Türkiye’nin ihracatta 284 milyar dolar gibi bir düzeyi çoktan aşmış olması gerekiyordu. Öyle ya ihracat çok önce, 2023’te 500 milyar dolarlık hedefe ulaşmış ve şimdilerde bu düzeyin çok üstünde seyrediyor olmalıydı.
2026 tahminine üç ay erken ulaşılmış olması gerçekte ne kadar önemliydi tartışılır ama 500 milyar dolar hedefinin çok altında kalınması tartışmasız daha önemliydi. 2023’te ihracat ne kadar olmuştu diye merak edilir belki, 255,6 milyar dolar. Yani hedefin yarısı aşıldı.
Ya ithalat?
Yıllıklandırılmış ihracat eylül sonunda 284 milyar dolarla rekor kırdı, güzel… Peki ithalat ne oldu dersiniz? Yıllıklandırılmış ithalat da rekorda ihracata eşlik etti. Eylülde yıllık bazda rekor yalnızca ihracatta kırılmadı, ithalatta da rekor bir düzeye çıkıldı. Yıllık ithalat eylül sonu itibarıyla 380 milyar dolar oldu.
Bu eylüldeki yıllık ihracat geçen yılın eylülündeki tutara göre yüzde 5,2 oranında 14,1 milyar dolar arttı. Aynı tarihlerdeki ithalat artışı ise yüzde 5,8 oranında 20,7 milyar dolar.
Enerji hariç tutulunca…
Ticaret Bakanlığı’nın açıkladığı eylül ayı verilerindeki bir detay önemli.
Eylül ayındaki toplam ihracat ve ithalatta karşılama oranı daha önce de vurguladığım gibi yüzde 83 ve bu tarihsel ortalamanın üstünde gayet iyi bir oran. Ancak eylül ayı için çok daha çarpıcı bir oran var.
Enerji hariç tutularak yapılan hesaplamaya göre ihracat ithalattan daha fazla. Böyle bir durumda ihracatın ithalatı karşılama oranı kavramı bile biraz yanlış kalıyor. Ama aynı kavramı kullanalım; enerji hariç tutulduğunda eylülde ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 100,3 düzeyine erişti.
Enerji ve altın hariç tutularak hesaplama yapıldığında ise ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 97,7 oldu.
